ارزیابی مقایسه‌ای فعالیت‌ آنتی‌اکسیدانی و اثر سیتوتوکسیک انتخابی عصاره سه رقم انار (Punica granatum L.) پوست سیاه بومی ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 استاد، گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 دانشیار، گروه علوم زیستی و شیمی، دانشکده هنر و علوم، دانشگاه نزوی، نزوی، سلطان‌نشین عمان

4 دانشیار، گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

5 استادیار، گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

6 استادیار، پژوهشکده گیاهان دارویی و مواد اولیه دارویی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.30473/cb.2025.75086.2013
چکیده

هدف این پژوهش، بررسی جامع خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدسرطانی عصاره تام و بخش‌بندی‌شده (آبی و اتیل‌استاتی) حاصل از میوه کامل انار پوست سیاه از سه رقم بومی ایران (یزد، ساوه و اصفهان) بر رده‌های سلولی سرطان پستان بود. عصاره‌ها با استفاده از روش سونیکاسیون در حلال هیدروالکلی استخراج و سپس با اتیل‌استات به دو فاز قطبی و نیمه‌قطبی تفکیک شدند. فعالیت آنتی‌اکسیدانی با آزمون ABTS و سمیت سلولی با آزمون MTT در رده‌هایMCF-7،MDA-MB-231 و سلول‌های نرمال HUVEC به‌منظور ارزیابی انتخاب‌پذیری مورد ارزیابی قرار گرفت. همچنین، برای بررسی مسیرهای مولکولی آپوپتوز، بیان ژن‌های BAX و TP53 در سلول‌های تیمار‌شده با عصاره اتیل‌استاتی رقم یزد با روش qRT-PCR سنجیده شد. نتایج نشان داد که عصاره اتیل‌استاتی رقم یزد دارای بیشترین فعالیت آنتی‌اکسیدانی با مهار بیش از ۹۰ درصد رادیکال ABTS⁺ و اثرات سیتوتوکسیک معنادار وابسته به دوز در هر دو رده سرطانی بود، در حالی‌که سلول‌های نرمال HUVEC پاسخ منفی قابل‌توجهی نشان ندادند. بیان ژن‌های BAX و TP53 نیز به‌ترتیب تا ۱۲ و ۱۳ برابر افزایش یافت که نشان‌دهنده القای مسیر ذاتی آپوپتوز در این رده‌های سرطانی است. جمع‌بندی نتایج حاکی از آن است که عصاره اتیل‌استاتی انار پوست سیاه رقم یزد، به‌واسطه دارا بودن ترکیبات زیست‌فعال با پتانسیل بالا، می‌تواند گزینه‌ای طبیعی، ایمن و مؤثر در توسعه درمان‌های مکمل یا جایگزین برای سرطان پستان باشد. استفاده از ضایعات کشاورزی مانند پوست انار نیز رویکردی پایدار و اقتصادی در مسیر کشف دارو محسوب می‌شود. با این حال، انجام مطالعات پیش‌بالینی گسترده‌تر و شناسایی دقیق ترکیبات مؤثر برای تأیید اثربخشی بالینی ضروری است جمع‌بندی نتایج حاکی از آن است که عصاره اتیل‌استاتی انار پوست سیاه رقم یزدی، به‌واسطه دارا بودن ترکیبات زیست‌فعال با پتانسیل بالا، می‌تواند گزینه‌ای طبیعی، ایمن و مؤثر در توسعه درمان‌های مکمل یا جایگزین برای سرطان پستان باشد. استفاده از ضایعات کشاورزی مانند پوست انار نیز رویکردی پایدار و اقتصادی در مسیر کشف دارو محسوب می‌شود. با این حال، انجام مطالعات پیش‌بالینی گسترده‌تر و شناسایی دقیق ترکیبات مؤثر برای تأیید اثربخشی بالینی ضروری است.