تنزیه و شخص وارگی خدا از منظر روایات کتاب توحید کافی

نویسندگان

1 فلسفه و معارف اسلامی/ علوم انسانی و هنر/ دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان/ زنجان/ ایران

doi
10.22034/kalam.2024.536
چکیده

خداوند در ادیان توحیدی با صفات متعددی از جمله علم، اراده، خالق بودن و معبود بودن توصیف می‌شودکه حاکی از یک خدای شخص‌وار است. چنین توصیف‌هایی در منابع اسلامی نیز به کرّات آمده است. در این میان کتاب توحید کافی یکی از اصیل‌ترین منابع برای داشتن مفهوم و تصویری از خداوند است که توسط معصومان (ع) ارائه می‌شود. آنچه این نوشتار مدنظر دارد پرداختن به این پرسش است که با توجه به روایات موجود در کتاب توحید کافی و با درنظر گرفتن صفات خداوند در این روایات چگونه می‌توان درباره‌ی شخص‌وارگی خدا سخن گفت؟ برای تبیین پاسخ به این پرسش با روش تحلیل محتوا به بررسی روایات این کتاب پرداخته شده است. آنچه این بررسی نشان می‌دهد این است که اگرچه در روایات مذکور از صفات سازنده مفهوم شخص همچون خالق بودن، علم، شنوا و بینا بودن و همچنین از اموری همچون بداء سخن می‌رود، اما بیان سلبی و تنزیهی در روایات بسیار بیش از بیان ایجابی و اخباری درباره‌ی خداوند است. نهایتاً اینکه با توجه به تأکید بر تنزیه خداوند در روایات، شناخت تصوری از خداوند تنها با واسطه و از طریق آیات و نشانه‌ها ممکن است.