فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مناظرۀ «اللیل و النهار» نوشتۀ علی بن فتح الله معدانی اصفهانی است که به صورت مناظره‌ای منثور در قرن نهم هجری نگاشته شده است. معدانی از نویسندگان و کاتبان قرن نهم هجری در اصفهان است. کتاب «مناظره اللیل و النهار» یکی از مهم‌ترین آثار در زمینۀ مناظره‌های منثور است. از این رو نگارنده به دلیل اهمیت موضوع و راهگشا بودن آن در سیر تحول مناظره نویسی منثور به معرفی نسخه پرداخت. تنها نسخۀ خطی این اثر ارزشمند در موزۀ کتابخانۀ دانشگاه استانبول در ترکیه نگهداری می‌شود. گردآوری اطلاعات در این مقاله به روش کتابخانه‌ای و نگارش آن به شیوۀ توصیفی تحلیلی انجام گرفته است. پژوهش حاضر این مناظره را در سه سطح فکری، ادبی و زبانی مورد بررسی قرار داد. از میان نتایج به دست آمده، چند ویژگی شایان یادآوری است: کاربرد نثر مسجع- توجه گسترده به کاربرد اشعار فارسی و آیات و احادیث- استفادۀ گسترده از آرایه‌های تشبیه، استعاره و کنایه- جابه‌جایی عناصر جمله و جمله‌های توصیفی به صورت مکرر- همچنین سجع، تکرار و جناس، جملات و ترکیب‌های عربی پرتکرار، از ویژگی‌های برجستۀ سبکی اثر است. اگرچه معدانی اصفهانی مناظرۀ لیل و نهار را مطابق با سبک نثر عصر تیموری به نثر مسجع نگاشته است اما در رفتار زبانی مولف، نوآوری‌هایی وجود دارد که سبک فردی او را شاخص می‌سازد. با این حال، از حیث موضوع مناظره و نتیجۀ اخلاقی آن نوآوری قابل توجهی نسبت به سایر مناظره‌ها ندارد.