واکاوی نظریه پیشانگاشت در گفتمان ناگفتههایی چند از نهجالبلاغه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
3 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
doi
10.22084/nahj.2025.30419.3151چکیده
در مبحث منظورشناسی یا کاربردشناسی زبان (pragmatics) فرآیند انتقال معنا به مخاطبین با در نظر گرفتن شرایط طرفین گفتگو انجام میپذیرد. در تلاش برای ادراک معانی نهفته در کلام، جرج یول(زبانشناس اسکاتلندی- آمریکایی) نظریة پیشانگاشت خود را ذیل شش شاخه (پیشانگاشت وجودی، واقعیتپذیر، واقعیتناپذیر، خلاف واقع، ساختاری و واژگانی) ارائه نمودهاست. در کلام حضرت علی (ع) با توجه به این رویکرد نوین زبانشناسی میتوان عملکرد معانی نهانی کلام را در کنار معانی آشکار در حوادث و پیچهای مهم تاریخی آن زمان بهخوبی تحلیل و تفسیر نمود. در سراسر این اثر عظیم، پیشانگاشت وجودی را در قالب ترکیبات ملکی و اسامی معرفه، پیشانگاشت واقعیتپذیر را در افعالی مترادف با معانی فهمیدن و دانستن، نوع واقعیتناپذیر را در قالب افعال ظن و خیال، واژگانی را در افعالی که دلالت بر انقلاب و دگرگونی روحی افراد دارند، خلاف واقع را در قالب ادات شرطیه(لَو و لولا) و ساختاری را در تثبیت اطلاعات از خلال ادوات پرسشی معین یا جملات اسنادی و شبه اسنادی میتوان بهوضوح مشاهده کرد. هدف از انجام این پژوهش توصیفی- تحلیلی واکاوی و کشف ناگفتههای کلام ایشان در قالب نظریة پیشانگاشت یول است و دستاورد پژوهش حاضر آن است که در موارد محدود مورد مطالعه، نقش شرایط سیاسی، فرهنگی، موقعیت مخاطبین و ادراک آنان در ناگفتهگوییهای هدفمندانة علی (ع) در نهجالبلاغه لحاظ شدهاست.
