فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهدر این مقاله از خلال تحلیل گفتمان کتاب احمد نوشته طالبوف تبریزی، بازنمایی ایده پیشرفت در ادبیات دوره مشروطه مورد بررسی قرار می‌گیرد. نشان داده می‌شود که چگونه متاثر از گفتمان پیشرفت تکنولوژیک، جامعه حول «تزیید صنایع مترقی» به سمت جامعه ایده‌آل حرکت می‌کند و طی کردن این مسیر مستلزم انجام تغییرات بنیادین در نحوه «تعلیم و تربیت اطفال» است به نحوی که «علم ملل متمدنه» آموزش داده شود و در عین حال با تاسیس کارخانه‌ها و شرکت‌ها به «ثروت عمومی» افزوده می‌گردد و مملکت عقب‌ماندگی خود را در دو جنبه «علم» و «ثروت» جبران می‌نماید. ایده پیشرفت از چهار وجه عقل‌باوری، عام‌باوری، نقش دولت و تقابل میان آنچه هست و آنچه باید باشد، بررسی گردید و مشخص شد که طالبوف قائل به تقدم خرد ابزاری به عنوان نیروی پیشبرنده جامعه‌ای است که به واسطه جهل و تنبلی از قافله تمدنی که غرب در قله آن است، عقب مانده است. البته این عقب‌ماندگی به لطف حکومت کارآمد و خواهان پیشرفتی که مبتنی بر قانون عمل نماید قابل جبران است. در این مسیر این «مهندسان وطن‌پرست»، «عالمان وطن‌دوست» و «شریعتمندان پرتلاش» هستند که عاملان اصلی پیشرفت محسوب می‌شوند و بایستی در برابر «تجار حمال فرنگی‌‌ها»، «مقلدان فرنگی‌مآب» و «خرافه‌پرستان تنبل» از ناموس وطن در برابر استعمار غرب دفاع کنند. کلید واژگان: ایده پیشرفت، تحلیل گفتمان لاکلو و موف، ادبیات داستانی مشروطه، طالبوف تبریزی.