فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«دستگاه تصوری» کلیدواژه‌ای مهم در روش معناشناسی ایزوتسو است. از نظر او، چند دستگاه تصوری از قرآن منشعب شده که یکی از آن‌ها «دستگاه تصوّفی» است. وی به صورت مختصر و گذرا دربارۀ وابستگی و ارتباط «دستگاه‌های پس از قرآنی» با قرآن سخن گفته‌است. اشارۀ ایزوتسو به ارتباط میان «دستگاه تصوّفی» با قرآن و تأثیرگذاری این دستگاه بر متفاوت شدن معنی واژه‌های قرآنی در عرفان اسلامی، اهمیت این ترکیب واژگانی را در تحلیل زبان عرفانی نشان می‌دهد. موضوع «دستگاه تصوری» در پژوهش‌های مربوط به زبان عرفانی از این جهت کارآمد است که می‌تواند به ارائۀ الگوی تحلیلی مناسب در زمینۀ پیوند زبان عرفانی با قرآن و نحوۀ شکل‌گیری آن کمک کند. بنابراین مسئلۀ این پژوهش تأمّل در ترکیب «دستگاه تصوّفی»، پیشنهاد ترکیبی تازه‌تر با همان معنی، کوشش برای تبیین آن و تحلیل پیوند آن با زبان عرفانی است. در تحلیل ارتباط میان «دستگاه تصوّفی» با زبان عرفانی، نظریۀ «بازی‌های زبانی» ویتگنشتاین نیز به کار می‌آید. این پژوهش نشان می‌دهد که عرفان اسلامی را «یک نحوۀ تفکّر» می‌توان دانست که از قرآن سرچشمه گرفته و با تفاوت‌هایی که نسبت به سرچشمۀ خود یافته، به تدریج شکل گرفته و زبان خود را پدید آورده‌است. ترکیبی که به جای «دستگاه تصوّفی» پیشنهاد می‌شود، «دستگاه تصوری عرفان اسلامی» است. این ترکیب نشان‌دهنده و معرّف نحوۀ تفکّر عرفانی است که آن را برای تحلیل ارتباط عرفان اسلامی و زبان عرفانی می‌توان کارآمد دانست.