علم در فرهنگهای عمومی یکزبانه: پردازش واحدهای واژگانی تخصصی در فرهنگهای عمومی یکزبانه
نویسندگان
1 گروه واژهگزینی و اصطلاحشناسی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران
doi
10.30465/lsi.2026.51986.1815چکیده
موضوع این پژوهش تحلیل واحدهای واژگانی تخصصی یا تخصصیشده در فرهنگهای عمومی یکزبانه است. معیارهای درج مدخلهای علمی در فرهنگهای عمومی یکزبانه چیست؟ اصطلاحات چگونه در فرهنگهای عمومی پردازش میشوند؟ چه حوزههایی تخصصی محسوب میشوند؟ چه واحدهای تخصصیای از هر حوزه در فرهنگهای عمومی درج میشوند؟ برشهای معنایی مدخلهای تخصصی یا تخصصیشده چگونه بازنمایی میشود؟ پاسخ به این پرسشها برخی از جنبههای نظری فرهنگنگاری را برجسته میکند و پبچیدگی تمایز آن را با علم اصطلاحشناسی آشکار میسازد. جایگاه نوواژهها در زبان علم و حرکت مستمر واحدهای واژگانی از زبان تخصصی به زبان عمومی و تخصصیشدگی واحدهای عمومی، مفاهیمی نظیر چرخش واژگانی و چرخش معنایی را در حوزۀ فرهنگهای عمومی یکزبانه و دوزبانه مطرح میکند. فرهنگهای لغت نمود فضای همزمانی گویشوران هر زبان محسوب میشوند. واحدهای واژگانی علمی و تخصصی نیز از حوزههای خود دچار تراوایی واژگانیـمفهومی میشوند و با درج در فرهنگهای یکزبانه و دوزبانه مسیر بومیشدگی خود را سیر میکنند. برخی از آنها قرضی باقی میمانند و با تغییرات آوایی یا ساختواژی تبار زبان مقصد را میپذیرند، و برخی نیز در گذر زمان و تحولات اجتماعی و تاریخی از فرهنگهای لغت حذف میشوند. مهمترین مسئله در این میان سیر چرخش طبیعی این واحدهای واژگانی در فرهنگهای عمومی یکزبانه و تغییرات زبانیـمفهومیای است که با درج آنها در این فرهنگها اتفاق میافتد. پژوهش حاضر در فرهنگهای عمومی یکزبانۀ فارسی تحلیل میشود، اما در مواردی مدخلهای متناظر انگلیسی و فرانسوی نیز برای بررسیهای عمیقتر ذکر میشوند.