نشانه‌معناشناسی گفتمان تبلیغی موسی(ع)

نویسندگان

1 استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده الهیات و ادیان، تهران، ایران

2 استادیار زبان و ادبیات عرب، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران

doi
چکیده

گفتمان قرآن گفتمانی چندلایه است. با بهره­گیری از روش­های مطالعۀ معنا، فرایندهای ارزشی معنا و جنبۀ کاربردی و تأثیری متن را تا حدودی می‌توان روشن کرد و از این میان، روش تحلیل نشانه­معناشناسی گفتمان، با بازخوانی نظام­های سیال متن ضمن روساخت قالب­بندی­شده، چگونگی کارکرد، تولید و دریافت معنا را در نظام­های گفتمانی تبیین می­کند. این جستار با بهره از الگوی تنشی تحلیل به مطالعۀ شصت آیۀ نخست سورۀ شعراء می­پردازد که جهت الگودهی و آرامش­دادن به پیامبر اکرم(ص)، گفتمان تبلیغی حضرت موسی(ع) را روایت می­کند. فضای تنشی حاکم بر گفتمان آیات در عین دربرگرفتن نظام‌های گفتمانی مختلف با نوسان مرزهای معنایی، فرایند سیال معنا را در تعامل دو بُعد عاطفی و شناختی شکل می‌دهد. گفتمان آیات تعاملی است و متأثر از حضور حسی ادراکی و شَوِشِی ر شرایطی ناپایدار و غیرمنتظره قرار دارد؛ به طوری­که در کشمکش طرف­های گفت­وگو با اتصال و انفصال در فضای گفته­پردازی و نیز با رخداد زیبایی­شناختی اعجاز، گفتمان به سمت مرکز عملیات گفته­پردازی - که در اینجا «ربوبیت» است- سوگیری می­کند تا فراتر از نقطۀ توانش و کنش تبلیغی در ابعاد زیبایی‌شناختی، نتیجۀ نهایی رقم بخورد.