بررسی تحولات چند واژۀ ثبت‌نشده در فرهنگ‌های فارسی

نویسندگان

1 فرهنگستان زبان و ادب فارسی

doi
10.30465/lsi.2026.52513.1821
چکیده

با مطالعة دقیق بخش‌هایی از آثار گذشتگان درمی‌یابیم که بسیاری از واژه‌های زبان فارسی، طی سده‌های گذشته، دستخوش تحولاتی بوده و به‌گونه‌ای تغییر یافته‌ که به لغت دیگری شباهت پیدا کرده‌ و از چشم محققان پنهان مانده است. این نوشتار به بیان و توضیح تعدادی از لغات تفسیر سورآبادی (از نسخۀ قونیه) می‌پردازد که مشمول تحولات آوایی شده و از نظر تلفظ و شکل ظاهری به کلمة دیگری شباهت پیدا کرده، و درنتیجه در فرهنگ‌های موجود فارسی ضبط نشده است. تفسیر سورآبادی نوشتۀ ابوبکر عتیق نیشابوری درحدود470 تا 480 ق تالیف شده و حاوی تعداد زیادی لغات و ترکیبات کهن و نیز واژه‌های تحول‌یافتۀ زبان فارسی است‌ که بعضی از آنها در دیگر آثار منظوم و منثور فارسی دیده نمی‌شوند و از این نظر، این کتاب یکی از ارزشمندترین آثار در پژوهش‌های زبان‌شناسی و واژه‌شناسی است. نمونه‌هایی از واژه‌های مورد نظر در این نوشتار عبارتند از: آز، اسخون، اشکیپا، بترد، خوش، نیگریستن، وای ... . در این مقاله هرکدام از این لغات ذیل فرآیند آوایی خاص خود دسته‌بندی شده است.