فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این مقاله تفاوت‌های رده‌شناختیِ جایگاه تکیۀ کلمه را در دو زبان فارسی معیار گفتاری و عربی معیار جدید بررسی می‌کنیم. در اینجا ابتدا براساس مطالعات رده‌شناختی نشان می‌دهیم که هر دو زبان فارسی و عربی جزو زبان‌هایی هستند که محل تکیۀ کلمه در آنها براساس ملاحظات واجی قابل پیش‌بینی است. این زبان‌ها درمقابلِ زبان‌هایی چون انگلیسی و روسی قرار دارند که محل تکیۀ کلمه‌اشان صرفاً براساس ملاحظات واجی قابل پیش‌بینی نیست و برای تعیین محل تکیه در آنها علاوه بر اطلاعات واجی به اطلاعات صرفی و واژگانی و تاریخی نیز نیاز است. سپس بحث می‌کنیم که در زبان‌هایی که جایگاهِ تکیۀ کلمه در آنها قابلِ پیش‌بینی است، تکیه نمی‌تواند تقابل‌دهنده باشد، یعنی در این زبان‌ها صرفاً با تغییر محل تکیه در کلمه، معنای کلمه تغییر نمی‌کند و جفت‌های کمینۀ تکیه‌ای پدید نمی‌آید؛ در این معنا تکیۀ کلمه هم در فارسی و هم در عربی غیر تقابل‌دهنده است. آنگاه نشان می‌دهیم که گرچه هر دو زبان فارسی و عربی دارای تکیۀ کلمۀ قابل پیش‌بینی و غیر تقابلی هستند، تفاوت عظیمی بینشان وجود دارد و آن این‌که محل هجای تکیه‌بر در فارسی گفتاری همواره روی هجای پایانی کلمه است و وزن هجاهای کلمه هیچ تأثیری بر محل تکیه ندارد، اما محل هجای تکیه‌بر در کلمات عربی معیار جدید بسته به وزن هجاهای کلمه فرق می‌کند. دراین‌معنا زبان فارسی از حیث تکیۀ کلمه، زبانی غیر حساس‌به‌کمّیت با تکیۀ ثابت است، اما زبان عربی زبانی حساس‌به‌کمّیت با تکیۀ آزاد است. در این مقاله پس از معرفی ویژگی‌های رده‌شناختی فوق به بررسی و معرفی این ویژگی‌ها در دو زبان فارسی گفتاری و عربی معیار جدید می‌پردازیم.