تحلیل الگوی نیمرخ‌های طولی نرمال‌شده رودخانه در حوضه‌های منتخبِ منشور بَراَفزایشی مکران

نویسندگان

1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

doi
10.22067/geoeh.2025.94962.1603
چکیده

نیمرخ‌های طولی رودخانه، از رایج‌ترین شیوه‌های تحلیل واکنش‌های کوتاه‌مدت چشم‌انداز می‌باشند. نیمرخ‌های طولی نرمال‌شده نسبت‌به نیمرخ‌های سنتی، تفسیر آسان‌تری دارند و شکست شیب را برجسته‌تر می‌کنند. افزونه NProfiler امکان نمایش نیمرخ‌های نرمال‌شده و شاخص‌های مرتبط با آن‌ها را فراهم می‌کند. در این پژوهش، به‌منظور بررسی الگوهای واکنش ژئومورفیک آبراهه‌های منتخب در حوضه‌های باهوکلات، کهیر، سدیچ، گابریک و جگین واقع‌در منشور بَراَفزایشی مکران، به‌طورویژه از نیمرخ‌های نرمال‌شده و افزونه NProfiler مبتنی بر DEM استفاده شده‌است. یافته‌ها نشان می‌دهند بیشتر آبراهه‌ها، نیمرخ طولی مقعر دارند. دامنه نوسانی پارامتر CT برای آبراهه‌های اصلی بین 89/29% و 47/52% و در آبراهه‌های فرعی از 38/1% تا 39/64% متغیر است. بیشترین و کم‌ترین میزان CT در آبراهه‌های اصلی به‌ترتیب متعلق به کهیر و جگین؛ و در آبراهه‌های فرعی متعلق به B6 و J1 می‌باشند. خطی‌ترین و محدب‌ترین نیمرخ طولی نیز، متعلق به آبراهه J1 (CT = 1.38%) و B7 (CT = -11.36%) می‌باشد. مشاهده نیمرخ‌های مقعر در بسیاری از آبراهه‌های منتخب، نشان‌دهنده وجود حالتی از تعادل نسبی است. علاوه‌برآن، تنها در دو نیمرخ مقدار تقعر منفی و منحنی محدب دارند. نیمرخ‌های محدب، بر حوضه‌های کوچک، بخش سرچشمه و مناطق گسل‌خورده ارتفاعات مکران انطباق دارند و گویای وجود حالت گذار چشم‌انداز در ارتباط با فراخاست محلی است.