فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف از این پژوهش، ارزیابی کیفیت ژئومورفولوژیکی رودخانه نیرچای در استان اردبیل است. به‌منظور دستیابی به این هدف، از روش شاخص کیفیت ژئومورفولوژیکی (MQI)، که مبتنی بر فاکتورهای عملکردی و مصنوعی است و برای سنجش وضعیت و پایداری مورفولوژیکی رودخانه‌ها به‌کار می‌رود استفاده شده است. ابتدا شبکه رودخانه بر اساس طول کلی و هم‌چنین روش شاخص کیفیت ژئومورفیک به 6 بازه‌ همگن تقسیم می‌شود. سپس شاخص‌های مورفولوژیکی مرتبط نظیر پایداری کرانه، الگوی کانال، تغییرات مقاطع عرضی، پتانسیل رسوب‌گذاری و سازگاری با محیط پیرامونی محاسبه می‌شوند. معیارهای شاخص کیفیت ژئومورفولوژیک، از 13 شاخص عملکردی و 12 شاخص مصنوعی تشکیل شده است. بر اساس نتایج حاصله، شاخص کیفیت ژئومورفیک رودخانه نیرچای به‌خوبی شرایط ژئومورفولوژیکی را منعکس می‌کند بدین صورت که بازه ۲ با کسب امتیاز عالی 85/0 در طبقه خیلی خوب قرارگرفته است که نشان‌دهنده پایداری مورفولوژیک آن به‌دلیل کم‌ترین مداخلات انسانی است. در رتبه‌های بعدی، بازه‌ ۴ (با امتیاز 54/0)، بازه 3 (با امتیاز 62/0) در طبقه متوسط قرار گرفتند و درنهایت، بازه ۶ با کسب پایین‌ترین امتیاز (با مقدار 43/0) در طبقه کیفیت خیلی ضعیف قرار گرفت که این امر مستقیماً ناشی از مداخلات بیش از حد انسانی و تغییرات مصنوعی گسترده در کانال رودخانه به‌دلیل توسعه شهری نیر است. بنابراین نتیجه‌گیری می‌گردد که بازه ۲ رودخانه با کسب بالاترین امتیاز دارای بهترین کیفیت ژئومورفولوژیکی و پایداری مناسب‌تری نسبت به سایر بازه‌ها است، درحالی‌که بازه ۶ با کسب پایین‌ترین امتیاز، ضعیف‌ترین وضعیت را دارد. در نهایت پیشنهاد می‌شود در مطالعات آتی، تغییرات شاخص کیفیت ژئومورفولوژیکی (MQI) رودخانه نیرچای در بازه‌های زمانی مختلف با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای ارزیابی شود.