به نژادی متداول و مولکولی آفتابگردان (Helianthus annuus L) (علمی-مروری)
نویسندگان
1 استادیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات برنج کشور، معاونت مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، آمل، ایران.
2 استاد، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
3 استاد، آزمایشگاه اکولوژی عملکردی، مدرسه عالی ملی زراعت تولوز، انستیتو ناسیونال پلیتکنیک، تولوز، فرانسه.
doi
10.30473/cb.2021.58978.1838چکیده
دانههای روغنی بیشک از راهبردیترین محصولات کشاورزی هستند که تولید آنها جزو نیازهای زیربنایی برای ایجاد امنیت غذایی هر جامعه محسوب میشود. آفتابگردان با نام علمی Helianthus annuus L. گیاهی یکساله، یکپایه، دولپه از تیرهی مرکبان (Composite) میباشد. این جنس دارای گونههای دیپلوئید، تتراپلوئید و هگزاپلوئید است که آفتابگردان زراعی جزو گونههای دیپلوئید با تعداد کروموزم پایه 17=x میباشد. آفتابگردان بهطورعمده بهخاطر روغن خوراکی آن کشت میشود. تنشهای محیطی از قبیل خشکی، شوری، دمای غیرمعمول، مسمومیت با فلزات سنگین و تابش فرابنفش از تهدیدات جدی برای رشد، سوخت و ساز و بهرهوری گیاهان میباشند. در سالهای اخیر، پیشرفتهای شگفتآور در زمینههای زیستفناوری، مهندسی ژنتیک و علوم کامپیوتر باعث شده است تا برنامههای بهنژادی از سرعت، دقت و کارایی بسیار بالاتری نسبت به گذشته برخوردار باشند. تکنیکهای جدید در صورتی که بهطور مناسب در برنامههای بهنژادی وارد شوند باعث افزایش چشمگیر سرعت و دقت این برنامهها شده و میتوانند هزینهها را بهمیزان فوقالعادهای کاهش دهند. در این مقاله بهطور مختصر ضمن اشاره به روشهای بهنژادی متداول، به روشهای نوین و کاربرد آنها در اصلاح آفتابگردان پرداخته میشود. در 10 سال اخیر علم ژنومیک اطلاعات ژنتیکی صفات کمّی را توسعه داده و گزینش به کمک نشانگر تبدیل به یک ابزار کاربردی شده است.
