بررسی نقش لندفرمها در میزان فرسایش خاک با مدل RUSLE و سامانه GEE ، مطالعه موردی: حوضههای دامنه جنوبی توده کوهستان سهند
نویسندگان
1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل،ایران
2 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیای طبیعی، ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
3 استاد، گروه جغرافیای طبیعی، گرایش ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
doi
10.22067/geoeh.2025.91165.1535چکیده
این پژوهش با هدف بررسی نقش لندفرمها در میزان فرسایش خاک در حوضههای دامنه جنوبی توده کوهستان سهند انجام شد. با استفاده از مدل اصلاحشده جهانی فرسایش خاک (RUSLE) و سامانه گوگل ارث انجین (Google Earth Engine)، عوامل مؤثر بر فرسایش شامل فرسایندگی بارش (R)، فرسایشپذیری خاک (K)، طول و شدت شیب (LS)، مدیریت پوشش گیاهی (C) و عملیات حفاظتی خاک (P) مورد ارزیابی قرار گرفت و طبقهبندی لندفرمها نیز در این سامانه انجام گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که مناطق با فرسایش خیلی زیاد و زیاد با مساحتی حدود 45/0 درصد معادل 33/17 کیلومترمربع را شامل میشود. این مناطق در بالادست حوضه که دارای ارتفاع بالا، میانگین بارندگی بیشتر و دارای پوشش گیاهی کمتری بوده رخ داده است. مناطق با فرسایش خیلی کم و کم مساحتی حدود 54/95 درصد معادل 11/3623 کیلومترمربع بوده است که در مناطق دارای پوشش گیاهی پر تراکم، بارندگی کمتر و در مناطق دشتها و مسطح بوده است. علاوه بر این، تحلیل لندفرمهای منطقه نشان داد که بیشترین میزان فرسایش در لندفرمهای آبراههها، پرتگاهها و درههای باریک مشاهده میشود. در حالیکه لندفرمهای مسطحتر نظیر دشتها و تراسهای آبرفتی از فرسایش کمتری برخوردارند. استفاده از سامانه GEE در این پژوهش قابلیت بالای آن را در ترکیب و تحلیل دادههای جغرافیایی مقیاسپذیر نشان داد و روشی مؤثر برای مدیریت پایدار اراضی و کاهش فرسایش خاک فراهم آورده شد. این یافتهها میتوانند در برنامهریزیهای مدیریتی و اجرای عملیات حفاظتی در حوضههای آبخیز مشابه، توسط مسئولین و محققین مورد استفاده قرار گیرند.