فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهبا توجه به اتهامات ناحق فراوانی که امروزه در باب تضییع حقوق مخالفان سیاسی- عقیدتی، بر دین اسلام وارد می ‌شود؛ ازجمله ضرورت‌ها بررسی سنت اهل‌بیت (ع) در این باب است. به همین جهت، این مقاله مصمم شده است به بررسی سنت امیرالمؤمنین (ع) در برابر یکی از گروههای مخالفشان؛ یعنی خوارج بپردازد و روشن کند آیا در سخنان حضرت نسبت به خوارج، آن هم در زمان اوج قدرت ایشان (ع) بر آنها؛ یعنی پس از غلبه بر آنها در جنگ نهروان، مضامینی دال بر تضییع حقوق و رفتار ظالمانه وجود دارد؟ به عبارت کلی‌تر، مضامین سخنان علوی (ع) نسبت به خوارج، پس از غلبه بر آنها در جنگ نهروان، بر چه اموری دلالت دارند؟ جهت پاسخگویی به پرسش مذکور، از بهترین روش‌ها استفاده از رویکرد «تحلیل محتوای مضمونی» است؛ زیرا این رویکرد ابزاری کاملاً تخصصی و فاقد پیش‌فرض، جهت درک مضامین هر متنی؛ ازجمله متونِ غنی روایات است. به مدد رویکرد یادشده، نمودارهای سنجش فراوانی نشان می‌دهند «تبیین مشخصه‌های فرقۀ خوارج» مهمترین و پرکاربردترین مضمون اصلی سخنان حضرت، در بازۀ زمانی پس از غلبه بر خوارج است. همچنین کلیۀ مضامین اصلی و فرعی سخنان مذکور حضرت، در ذیل دو مضمون فراگیر مقابل قابل‌ ذکر هستند: 1) اهتمام علوی به تبیین حقانیت یا عدم حقانیت دو طرف اختلاف (خود و خوارج). 2) تأکید علوی بر کیفر حداقلی خوارج و مدارای حداکثری با آنها.