ساخت‌های نامعین کاربردی در فارسی معاصر

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

2 استاد زبان‌شناسی دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

doi
10.30465/lsi.2022.8434
چکیده

هدف این پژوهش، بررسی معناهای کاربردی «ساخت‌های نامعین» در زبان فارسی معاصر ازمنظر دستور ساختی است. در فارسی معاصر، ساخت نامعین [(če) (Ɂajab) … [X]NPi=i] معناهای کاربردی ’تأکیدی‘، ’تقدیری‘ و ’تحقیری‘ را رمزگذاری می‌کند. علاوه بر این ساخت، در این دوره از زبان فارسی ساخت‌های نامعین کاربردی [(ye) [X]seni]j با معنای ’تأکیدی‘، [(ye) [X]NPi] با معنای ’تحقیری‘،[ye/yak [X]NPi=i]  با معنای ’تقدیری‘ و[yak [X]APi]  با معنای ’'تأکیدی‘ وجود دارند. نشانه‌های نامعین (=ی (=i)، یه (ye) و یَک (yak)) در نقش‌های کاربردی تکیه‌براند؛ به این معنا که در رمزگذاری معناهای کاربردی ’تأکیدی‘، ’تقدیری‘ و ’تحقیری‘ دارای دیرش بیشتری نسبت به همتای دستوری خود هستند و همچنین ذکر این نکته لازم است که این نشانه‌ها در نقش‌های ’تأکیدی‘ و ’تقدیری‘ نسبت به نقش ’تحقیری‘ دیرش کم‌تری دارند و در رمزگذاری دو نقش اول افزایش شدت انرژی تولیدی تدریجی و در نقش بعدی کاهش انرژی تدریجی قابل مشاهده است. به‌منظور بررسی فارسی معاصر، بخشی از پیکرۀ گفتاری برخط هم‌بام (HAMBAM)، متشکل از یک سخنرانی رسمی به‌مدت 31 دقیقه و چند مصاحبۀ غیررسمی به‌مدت 40 دقیقه و علاوه بر آن دو کتاب انتری که لوطیش مرده بود (چوبک، 1395) و حاجی‌آقا (هدایت، 1330)، به‌عنوان پیکرۀ این پژوهش برگزیده شدند. تحلیل‌های آوایی نشانه‌های «نامعین» موجود در ساخت‌های نامعین کاربردی را در پیکرۀ گفتاری با بهره‌گیری از نرم‌افزار پرَت (praat)  08/0/6 به‌دست داده‌ایم.