ارزیابی مسئولیت اخلاقی خواجه نصیرالدین توسی در نگارش آثار اعتقادی بر وفق عقاید فرقه اسماعیلیه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی تهران
2 استاد فلسفه دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی تهران
3 دانش آموخته دکتری فلسفه غرب دانشگاه علامه طباطبائی
doi
10.22034/kalam.2023.428چکیده
در اینکه خواجه نصیر آثاری را به نام بزرگان اسماعیلیه به رشته تحریر درآورده است و در آن کتابها به مدح و ستایش بزرگان این فرقه پرداخته تردیدی نیست. همچنین احتمال جدی وجود دارد که او در مدت حضورش میان اعضای این فرقه رسالههایی در تأیید باورهای اعتقادی ایشان نگاشته باشد. اما خواجه دانشمندی مسلمان از شیعه دوازده امامی محسوب میشود و براساس مسئولیت اخلاقی مکلف به پاسداشت صحت عقاید هم کیشان خود است و اخلاقا نمیتواند عقاید فرقه منحرف را تایید و ترویج کند. از بیان صریح او در دیباچه بازنویسی شده اخلاق ناصری که اولین اثر وی در مدت اقامتش میان اسماعیلیان است چنین برمیآید که آزادی در انتخاب و اختیار در عمل که از شروط اصلی مسئولیت اخلاقی محسوب میشود در مدت حضور خواجه در میان این فرقه برای او وجود نداشته است. از این رو نمیتوان او را مسئول تبعات احتمالی نگارش آن کتابها در تأیید باورهای این فرقه دانست. در نهایت شاید بتوان گفت این پرسش اخلاقی، سؤال زمانه خواجه نصیر نبوده است و احتمالا او و مخاطبان همعصرش چنین شرایطی [ یعنی تنگنایی اخلاقی که خواجه در آن قرار داشت] را رویهای رایج میدانستند و بنابراین او نیازی به توضیح اجزا رفتار خویش نمیدیده است.
