متن شناسی بخشِ معانی نسخۀ خطی بدایع الصنایع
نویسندگان
1 دانشیار بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
doi
10.22034/crtc.2023.180300چکیده
نسخه های خطی جزء میراثهای ماندگار و ارزشمند یک ملت محسوب میشوند و احیا و شناساندن آنها به جامعۀ علمی و ادبی از اهمیت بسیاری برخوردار است. بدایعالصنایع به خامۀ فصیح دشتبیاضی از آثار دستنوشتِ متقدم بلاغی است که در قرن نهم قمری تصنیف شده است. نویسندۀ اثر از دانشمندان برجستۀ عصر تیموری و صاحب آثار متعددی است. در پیشینۀ بلاغت فارسی، بدایعالصنایع کهنترین مأخذی است که در آن به علم معانی به مثابۀ یک دانشِ مستقل پرداخته شده است. اثر مذکور در ساختاری مدون و علمی به مقولات عروض، بدیع، معانی، بیان و سرقات پرداخته است. بخش معانی این کتاب (صحیفۀ نخست) در ده فصل به صنایع برجستۀ دانشِ معانی پرداخته است. در آغاز این فصل نیز در باب بلاغت، فصاحت، معاییر و اقسام آنها و موارد مخلّ بلاغت بحث شده است. طبقهبندی دشتبیاضی از محورهای دانش معانی در بدایعالصنایع با آثار بعدی ناهمگونیهایی دارد. مصنف در هر یک از مقاصد دهگانۀ فن معانی، تعریف دقیقی از صنعت مورد بحث به دست داده و اقسام آن را با ذکر شواهد مثال فارسی و توضیحات کافی تحلیل کرده است. از اثر حاضر سه نسخۀ خطی باقی مانده است؛ کهنترین نسخۀ اثر به تاریخ کتابت 964 ق و محفوظ در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی در نوشتار فعلی از منظر نسخهشناسی و متنپژوهی مورد بررسی قرار گرفته است. نویسنده در نوشتار حاضر سعی کرده است که ضمن شناساندن اثر، خطوط اصلی رویکرد دشتبیاضی به دانش معانی را در بخش نخست اثر بررسی و تبیین نماید.
