الگوی فضایی آسیب پذیری محیط زیست در ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جمعیت شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 عضو آکادمی، موسسه جمعیت شناسی وین، اتریش
3 استاد گروه محیطزیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.
doi
10.22067/geoeh.2023.84603.1417چکیده
شناخت سطح خرد آسیب پذیری محیط زیست از لحاظ فنی و نظری بهعنوان نقشه راه دقیق در پایداری محیط زیست عمل می کند. باوجود این ضعف داده و عدم قطعیت روشی فهم درست مسائل ناشی از آن را مغفول گذاشته است. مقاله پیشرو با استفاده از تصاویر ماهواره ای کدنویسی شده گوگل ارث انجین (GEE) و روش خودهمبستگی فضایی گتیس در قالب نظریه ی «آسیب پذیری» به بررسی و تحلیل الگوهای فضایی آسیبپذیری محیطزیست 397 شهرستان ایران طی سال های 1390 تا 1400 می پردازد. نتایج آزمون گتیس نشان دهنده توزیع نابرابر و الگوهای متنوع آسیبپذیری شهرستانهای ایران در ابعاد مختلف ازجمله آلودگی هوا، گازهای گلخانهای، تغییرات دما و بارش، کاهش آبهای زیرزمینی، تهدید تنوع زیستی و فرسایش خاک، بهویژه در مناطق مرکزی، جنوب، شرق و نوار شمالی خواهد بود. به همین ترتیب، این پژوهش با تأکید بر نقش الگوهای فضایی متفاوت در ابعاد «حساسیت» و «قرار گرفتن در معرض خطر»، پیشنهاد میکند که سیاستگذاریهای محیطزیستی در ایران باید با توجه به نابرابریهای فضایی و متناسب با ویژگیهای جمعیتی و بومشناختی هر منطقه تنظیم شوند. این رویکرد میتواند به بهبود ظرفیت سازگاری و کاهش آسیبپذیری محیطزیستی در مناطق بحرانی کمک کند. استفاده از تکنیکهای الگوریتمی برای شاخصسازی آسیبپذیری محیطزیستی و تلفیق دادههای فضایی با تحلیلهای جمعیتی، چارچوبی مؤثر برای پژوهشهای آینده ارائه میدهد که میتواند در برنامهریزیهای ملی و منطقهای بهمنظور کاهش فشارهای محیطی و بهبود پایداری محیط زیستی به کار گرفته شود.
