فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرهنگ نظام نوشتۀ محمدعلی داعی‌الاسلام ازجمله فرهنگ‌های فارسی است که به‌رغم اهمیتش چندان مورد توجه قرار نگرفته است. جنبه‌های نوآورانه‌ای که فرهنگ‌نویس در تدوین این فرهنگ به‌کار بسته است این فرهنگ را از سایر نمونه‌های هم‌عصرش متمایز و ممتاز می‌کند؛ جنبه‌هایی نظیر عدم اکتفا به متون نوشتاری در تدوین فرهنگ، توجه به فارسیِ گفتاری، توجه به مصوبات و برابرنهادهای مقرر فرهنگستان اول، توجه به تمایزاتی که مؤلفه‌های جنستی بر زبان تحمیل می‌کنند و اشاره به معادل‌های گویشی برای الفاظ فهرست‌شده در فرهنگ لغت است. یکی از وجوه افتراقی که بر اهمیت این فرهنگ می‌افزاید، ارائۀ فهرستی از واژه‌های گویشی و ضبط بسیاری از لغات متداول در شهرهای ایران است؛ که نویسنده آنها را الفاظ ولایتی می‌نامد. این مقاله به بررسی چیستی و چرائیِ فهرستِ واژه‌ها و اشارات و تلویحات گویشی در فرهنگ نظام می‌پردازد. به این منظور، مجموعۀ پنج جلدی فرهنگ نظام مورد مطالعه و بررسی دقیق قرار گرفت و تمام واژه‌هایی گویشی استخراج و برمبنای حوزه‌های جغرافیایی دسته‌بندی شدند. به‌منظور تحلیل داده‌های زبانی از روش کمی تعیین بسامد مدخل‌های واژگانی در هر حوزۀ جغرافیایی استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که در این فرهنگ 598 واژۀ گویشی وجود دارد، که 366 واژه‌اش مربوط به «شهرها» و 232 واژه‌اش مربوط به «نواحی» است. واژه‌های اصفهانی و شیرازی بیشترین تعداد و واژه‌های مربوط به گویش‌های بخارایی، بختیاری، شبانکاره‌ای، قمی، لاری، نطنزی و همدانی کمترین تعداد را به خود اختصاص داده‌اند.