فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در عربی قدیم (کلاسیک) تقریباً تمامی اسم‌‏ها در همۀ نقش‌‏های دستوری (اعم از موضوعی، متممی و قیدی) پسوند حالت می‌‏گرفتند. این مقاله به بررسیِ سرنوشت این نظام غنیِ حالت‌‏نمایی در دو گونۀ امروزی زبان عربی یعنی عربی خوزستان (ایران) و لبنان می‌‏پردازد. داده‌‏های پژوهش ازطریق مصاحبۀ حضوری و در مواردی تبادل فایل صوتی با شش سخنگوی این گونه‌‏ها (سه سخنگو از هرکدام) گردآوری شده است. ابزار اصلیِ گردآوری داده‌‏ها دو پرسشنامه (جمعاً شامل 101 سؤال) و توصیف 14 عکس بوده که پیکره‌‏ای بالغ بر حدود 800 جمله فراهم کرده است. تحلیل داده‌‏های پیکره نشان می‌‏دهد هیچ تکواژی که بیانگر تمایز حالت در تقابل با تکواژه‏ای دیگر باشد، در این دو گونه دیده نمی‏‌شود. دو سازوکار عمده در فرایند فروپاشیِ حالت‌‏نمایی در این گونه‌‏ها دخیل بوده است: ساییدگی آوایی و تلفیق حال‌ت‏ها. محصول عملکرد این دو سازوکار در اسم‌‏های مفرد، جمع مکسر و جمع مؤنث، حذف هر سه واکۀ کوتاهِ حالت‌‏نما (حالت‌‏های فاعلی، مفعولی و مضاف‌‏الیهی) بوده و محصول عملکرد سازوکار دوم در اسم‌‏های جمع مذکر سالم، تعمیم نقشیِ نشانۀ حالت غیرفاعلی به حالت فاعلی، و درنتیجه، ناپدیدشدنِ تمایز حالت‌‏نمایی بوده است. در مقابل، داده‌‏های پژوهش حاضر نشان می‌‏دهد که در دو گونۀ امروزی، ثبات آرایش واژگانی و غنای نظام مطابقه نسبت به عربی قدیم بیشتر شده است. با این حال، براساس داده‌‏های گونه‏‌های امروزی نمی‌‏توان این دو پدیدۀ دستوری را لزوماً پیامد فروپاشی حالت‌‏نمایی دانست.