مورفودینامیک تپههای ماسهای و الگوهای باد (مطالعه موردی: ارگ جدید و جوان جنوب شرق قم)
نویسندگان
1 دکتری آبخیزداری، استادیار، دپارتمان علوم زمین، مرکز تحقیقات بینالمللی بیابان، دانشگاه تهران
doi
10.22067/geoeh.2022.76706.1227چکیده
مطالعه مورفولوژی تپهها، ابزار ارزشمندی را در بررسی سیستمهای بادی و در نتیجه شناسایی قطاع منابع ماسه فراهم میکند. جهت باد عامل اصلی کنترل شکل و کشیدگی تپه است. در بیابانهای در معرض باد از جهتهای مختلف و با اندازههای قابلمقایسه، تپهها با مرفولوژی متفاوت شکل میگیرند. این تپهها یا عمود یا موازی با جهت باد هستند. هدف این مقاله، تجزیهوتحلیل مرفولوژی تپههای ماسهای تحت بادهای دوجهته با استفاده از مدلهای مرسوم است. مشاهدات نشان داد که شکلگیری تپههای خطی (سیف)، حاصل کشیدگی یک بازوی بارخان است. بهطوری که، این تپهها توسط یک رژیم بادی دومدال با یک پیک قوی از برآیند بادهای شمال غربی و غرب و یک پیک ضعیفتر از بادهای شرقی با زاویه واگرائی 135 درجه ایجاد میشوند. خطوط تاج سینوسی تپه سیف توسط بادهای شرقی و غربی رشد میکنند. مطالعات همچنین نشان داد که روند تکامل تپه ماسهای منطقه، تحت باد قوی شمال غرب ابتدا تپه سپر تشکیل و سپس تبدیل به بارخان دو وجهی (ناقص) میشود. در این مرحله، فرسایش باد در پشت تپه سپر، منجر به تشکیل یک تاج عمود بر جهت باد و به همین ترتیب به شکلگیری یک دامنه پرشیب در پائیندست باد میگردد. با توجه به تأثیر بزرگی و تغییر جهت در بادهای غربی و شرقی، بازوی غربی بارخان شروع به گسترش میکند و تبدیل به تپه سیف دندانهای میشود.
