فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چشم‌انداز زبانی حوزه‌ای در زبان‌شناسی اجتماعی است که به بررسی تمام نشانه‌های زبانیِ قابل مشاهده در یک محدودۀ جغرافیایی می‌پردازد. در این پژوهش، ابتدا خیابان ولیعصر تهران به سه ناحیه تقسیم شد: ناحیۀ یک (میدان تجریش تا تقاطع بزرگراه شهیدچمران)، ناحیۀ دو (میدان ونک تا تقاطع خیابان شهیدبهشتی) و ناحیۀ سه (میدان راه‌آهن تا میدان منیریه). سپس در هفتۀ پایانیِ اسفند 1395، از تمام نشانه‌های زبانی نواحی مذکور یادداشت‌برداری و عکس‌برداری شد. در مجموع، 3180 دادۀ زبانی (اعم از بنرهای بزرگ و آگهی‌های بسیار کوچک) از محدوده مطالعۀ حاضر استخراج شد که از این میان، حدود 72 درصد در قالب الگوی یک‌زبانۀ فارسی می‌گنجند و 20 درصد در قالب الگوی دوزبانۀ فارسی-اروپایی جای می‌گیرند. الگوی یک‌زبانۀ اروپایی و الگوی دوزبانۀ اروپایی-فارسی نیز به‌ترتیب 7/5 درصد و 2/2 درصد از کل داده‌ها را به خود اختصاص می‌دهند. بنابراین، چشم‌انداز زبانیِ خیابان ولیعصر تهران به‌طور عمده به زبان فارسی است، هرچند سهم نشانه‌های زبانیِ غیرفارسی در سه ناحیۀ پژوهش برابر نیست، به‌طوری که در نواحی شمالیِ این خیابان، میزان استفاده از نشانه‌های زبانیِ غیرفارسی بیش از ناحیۀ جنوبی است و این امر دوگانۀ شمال-جنوب را که ناظر بر نوعی شکاف اقتصادی و اجتماعی است تقویت می‌کند. از این گذشته، تفاوت در شیوۀ انتقالِ پیام –برای مثال بازنمایی رویداد ملی نوروز- در چشم‌انداز زبانیِ نواحی شمالی و جنوبی این خیابان را نیز می‌توان تقویت‌کنندۀ دوگانۀ شمال-جنوب دانست. درحالی‌که در ناحیۀ 3 شاهد استفاده از پیام‌های شادباش نوروری صرفاً به زبان فارسی هستیم، این قبیل پیام‌ها در ناحیۀ 1 و 2 به زبان‌های فارسی و البته انگلیسی هستند. تنوع زبانی و نیز صوری پیام‌های تبریک سال نو نیز به‌نوبۀ خود، دوگانۀ شمال-جنوبِ مطرح‌شده در این پژوهش را القا می‌کند. در بررسی داده‌ها به‌تفکیک اصناف نیز مشخص شد که کنش‌گران برخی کسب‌و کارها مانند بوتیک، دکوراسیون داخلی و خدمات سفر از نشانه‌های زبانیِ غیرفارسی بیشتر استفاده می‌کنند.