فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نسخ خطی گنجینه‌های ارزشمندی هستند که اطلاعات ارزنده‌ای از زمان نگارش و شخص نگارنده دارند. نسخه مورد نظر اثری است از دبیر اعلم که از شاعران و نویسندگان دوره قاجار و عهده‌دار رسایل خاص محمدشاه و مظفرالدین شاه بود. هدف از این پژوهش، آگاهی از میزان تسلّط شاعر از قابلیّت‌های زبانی و ادبی بخصوص عناصر موسیقایی و نقش آنها در القای محتوای مورد نظر او در دیوان است که به صورت نسخه خطی در کتابخانه مرکز احیای قم نگهداری می‌شود. موسیقی شعر از عوامل مهم زیبایی شعر محسوب می‌شود. نگارنده در مقالۀ حاضر ضمن معرفی نسخه حاضر، به روش کتابخانه‌ای- اسنادی و به روش توصیفی- تحلیلی- آماری در صدد پاسخ‌گویی به این پرسش است که موسیقی بیرونی و کناری اشعار دبیر اعلم از چه قابلیتی برخوردار است و غزلیات وی شامل چه مضامینی است و کدام مورد از بسامد بالایی برخوردار است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که دیوان وی در سه قالب قصیده، قطعه و غزل سروده شده و عرفان از مضامین پر بسامد غزلیات اوست. نسخه حاضر مشتمل بر اطلاعات ارزنده‌ای در خصوص معرفی خانواده و آثار وی تواند بود. از نظر موسیقی بیرونی شاعر در سرودن دیوان از 9 بحر در 25 وزن استفاده کرده که 5/5 درصد آنها اوزان دوری است. در بعضی موارد ایرادات وزنی مشاهده می‌شود. از نظر موسیقی کناری، اکثر شعرهایش غیر مردّف است. در بین انواع ردیف‌ها، ردیف‌های فعلی بیشترین بسامد را دارند. در حروف مشترک قافیه، مصوت بلند+ صامت، از بسامد بالایی برخوردار است. در مواردی ایراداتی نیز در قافیه مشاهده شد.