دلالتهای تربیتی نظریه رئالیسم عاملی؛ درهم تنیدگی ماده و گفتمان
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران ایران
doi
10.22067/fedu.2026.94977.1447چکیده
این پژوهش با هدف بررسی دلالتهای تربیتی نظریه رئالیسم عاملی کارن براد انجام شدهاست؛ نظریهای که از دل پساانسانگرایی و مادهگرایی نوین سربرآورده و با تأکید بر درهمتنیدگی ماده و گفتمان، به بازاندیشی بنیادی در مفاهیم دانش، واقعیت، سوژه و آموزش میپردازد. این پژوهش با روش تحلیل مفهومی و تحلیلی-استنتاجی انجام شدهاست. ابتدا اندیشههای کارن براد و رئالیسم عاملی تبیین و تشریح شدهاست؛ رئالیسم عاملی با نقد بازنماییگرایی، بر این باور است که دانش از پیش موجود و قابل انتقال نیست، بلکه در درونکنشهای مادی-گفتمانی و در بستر دستگاههای خاص شکل میگیرد. بر اساس این دیدگاه همه سوژهها در رابطهها و از درون کنش عوامل مختلف شکل میگیرند و قبل از رابطه، معنایی ندارند. در ادامه دلالتهای تربیتی این رویکرد استنتاج شدهاست که نشان میدهد رئالیسم عاملی، پارادایم نوینی در تربیت پیشنهاد میدهد که در آن آموزش صرفاً انتقال محتوا نیست، بلکه فرایندی اخلاقی، مشارکتی و اجرایی در ساختن جهانهای ممکن است. دلالتهای استخراج شده شامل این موارد میباشند: برنامهدرسی بهعنوان دستگاه، نگاه به تدریس به مثابه کنشی مشترک میان معلم و دانشآموز و عناصر مادی، ارزشیابی به مثابه دستگاه تولیدگر واقعیت، نفی کالایی سازی دانش، پژوهش تربیتی به مثابه سازنده واقعیتهای تربیتی و ابزار و فناوری ها به مثابه تولیدگر واقعیت آموزشی