الگوی مفهومی یادگیری مادام‌العمر بر اساس حکمت متعالیه ملاصدرا

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه شهید چمران اهواز،اهواز، ایران.

2 استاد گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 استاد، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

4 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

doi
10.22067/fedu.2026.94175.1437
چکیده

یادگیری مادام‌العمر، به‌عنوان فرایندی اساسی برای سازگاری با تغییرات سریع جهان معاصر، نیازمند الگویی جامع و کل‌نگر است که فراتر از رویکردهای ابزاری موجود رفته و به ابعاد وجودی و معنوی انسان نیز توجه کند. هدف این پژوهش، ارائه الگویی مفهومی نوین برای یادگیری مادام‌العمر بر اساس نظریه حکمت متعالیه ملاصدرا است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اصول کلیدی فلسفی صدرایی—حرکت جوهری (الحَرَکَة الجوهریة)، اتحاد عاقل و معقول (اتحاد العاقل و المعقول)، و تشکیک وجود (تشکیک الوجود)—می‌توانند مبنای نظری نیرومندی برای طراحی الگوی یادگیری مادام‌العمر فراهم کنند. حرکت جوهری، یادگیری را به‌مثابه فرایندی بی‌پایان و تحول‌آفرین مفهوم‌سازی می‌کند که به رشد و تکامل وجودی انسان می‌انجامد. اتحاد عاقل و معقول نشان می‌دهد که یادگیری فراتر از انتقال صرف اطلاعات است و یک فرایند وجودشناختی است که در آن یادگیرنده با دانش متحد می‌شود. تشکیک وجود بر ماهیت سلسله‌مراتبی و تدریجی یادگیری در مسیر دستیابی به مراتب بالاتر فهم تأکید دارد.نوآوری این پژوهش در تلفیق خلاقانه سنت فلسفی اسلامی با چالش‌های آموزشی معاصر نهفته است و چارچوبی بومی برای یادگیری مادام‌العمر ارائه می‌دهد. چنین چارچوبی می‌تواند مبنایی برای طراحی نظام‌های آموزشی هم‌سو با ساختارهای فرهنگی و ارزشی جوامع اسلامی باشد و به غنای نظریه‌پردازی آموزشی در این حوزه کمک کند.