تاثیر اینترنت بر نگرش فرهنگی روحانیون (مطالعه موردی طلاب حوزههای علمیه قم)
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
2 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
doi
چکیده
روحانیون، به عنوان اصلیترین «گروه مرجع» در بین متدینین جامعۀ ایران به شمار میآیند که هر گونه جهتگیری در عقاید، اندیشهها و رفتار و سبک زندگی آنها، میتواند تأثیرات عمیقی در جامعۀ مذهبی و حتی غیر مذهبی (با توجه به این که حکومت ایران، حکومتی دینی و تحت نظارت رهبران دینی است) بر جای بگذارد. رویکرد مثبت و باز حوزۀ علمیه قم نسبت به پذیرش تکنولوژیهای نوین ارتباطی باعث شده است، اقبال به استفاده از جدیدترین وسایل ارتباطی به منظور تحصیل، تحقیق، تبلیغ و تعامل مؤثر با فضای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی جامعه و جهان، در بین روحانیون بسیار چشمگیر باشد و همین امر، طلاب علوم دینی را از کنج حجرات بیرون آورده و آنها را به صحن علنی جامعۀ بینالمللی (در مصاف با انواع دیدگاهها، نگرشها و سلیقههای فکری، عقیدتی، فرهنگی، ارزشی و رفتاری متنوع) وارد کرده است. این پژوهش بر آن است با بهرهگیری از نظریههای ارتباطاتی مرتبط با تأثیرات فرم و محتوای رسانهها بر مخاطبان، تأثیرات رسانۀ اینترنت را بر نگرش فرهنگی روحانیون بررسی نمایید. برای این منظور، از روش پیمایش و تکنیک پرسشنامه برای جمعآوری اطلاعات از جامعۀ آماری پژوهش (روحانیون شهر قم) استفاده گردید که از طریق دو مرحله نمونهگیری (خوشهای و در دسترس) ابتدا مدارس حوزوی و سپس واحدهای تحقیق (طلاب علوم دینی) برای جمعآوری اطلاعات مشخص گردیدند. تجزیه و تحلیل اطلاعات جمعآوری شده، نشان میدهند که بین استفاده از اینترنت (در دو بُعد میزان استفاده و نوع محتوای مورد استفاده) با نگرش فرهنگی روحانیون ارتباط معناداری وجود دارد؛ بدین ترتیب که نگرش فرهنگی روحانیونی که به میزان زیادتری از اینترنت استفاده میکنند، بیشتر به سمت نوگرایی تمایل دارد و بر عکس هر چه میزان استفاده از اینترنت کم باشد، نگرش فرهنگی آنها بیشتر به سمت سنتگرایی میل میکند. همچنین هر چه روحانیون، محتوایی که در چارچوب اخلاقی، شرعی، قانونی یا صنفی آنها قرار دارد را مورد استفاده قرار میدهند، نگرش آنها سنتیتر و هر چه قدر محتوای خارج از این چارچوب را مورد استفاده قرار میدهند، نگرش فرهنگی نوگرایانهتری خواهند داشت.
