دیگری به مثابه معیار امر اخلاقی در آثار سعدی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گلستان

doi
10.22059/jrm.2023.353506.630410
چکیده

قاعدۀ زرین بر دوگانۀ خود - دیگری استوار است. سعدی به ­تصریح در یکی از قطعات خود به این قاعده با بیانی سلبی اشاره کرده­ است. با پیش ­فرض گرفتن توجه سعدی به قاعدۀ زرین پرسش این است که اصولاً علت توجه به دیگری در اندیشۀ سعدی چیست؟ و این قاعده با نظر به ساحت­ های پنج گانه وجود انسان یعنی باورها، احساسات، خواسته­ ها، گفتار و کردار، در روایت­ها و حکمت­ های سعدی چگونه انعکاس یافته است؟ پاسخ به این پرسش ­ها با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده­ است. نتایج نشان می­دهد توجه سعدی به دیگری از سه منشأ توجه به امر الهی، خویش ­کامی و اهمیت عدالت اجتماعی مایه می­گیرد. سعدی در اشعارش در قالب حکمت­ها، تمثیل­ ها و سخنان شخصیت­ های داستان قاعدۀ زرین را به صورت امری انضمامی و همچون تجربه زیسته ارائه کرده­ است و درنتیجه امکان همذات­ پنداری و تاثیر عاطفی آن افزون شده­ است؛ یعنی خود را به جای دیگری انگاشتن و آنچه مطلوب است برای دیگری خواستن.  

کلیدواژه‌ها