نگاهی به وجوه ارجحیّت نسخه رئیس الکتاب مرصادالعباد بر نسخه بورسا با تکیه بر ویژگی‌های بلاغی و زبانی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه. ارومیه. آذربایجان غربی. ایران

doi
10.22034/crtc.2022.371078.1051
چکیده

ریاحی از میان نسخ مختلف مرصادالعباد، نسخة«بورسا» را به عنوان نسخه اساس در تصحیح این کتاب قرار داده و قدمت این نسخه را ملاک و میزان خویش در انتخاب این نسخه به عنوان نسخه اساس، گرفته است و نسخة«س»(نسخة محفوظ در کتابخانة رئیس الکتّاب) را نسخه‌ای کهنسال و مضبوط دانسته است. تأمّلی در نسخه‌شناسی مرصادالعباد نشان می‌دهد که نسخة«س» در وجوهی چند بر نسخة«بو»، برتری دارد. چند ویژگی سبب می‌شود که نسخة «س» که از قدیمی‌ترین نسخ، مرصادالعباد است بر نسخة«بو»، برتری داشته باشد. یکی از این علل، علت بلاغی و موسیقیایی بودن نسخة«س» است و اصل اصالت موسیقیایی که یکی از اصول اساسی زیبایی‌شناسی مرصاد است در آن، به تمامی رعایت شده است. بخصوص ضبط سجع‌ها، در نسخة«س» دقیق‌تر و نزدیک‌تر به شیوة بیانی و بلاغی مؤلّف است. ویژگی‌های زبانی و سبکی مرصاد همچون کهنگی واژگان و ضبط‌ دقیق واژگان متناسب با سبک مؤلّف همچون افعال پیشوندی، باء تأکید و ... نیز در این نسخه بیشتر رعایت شده است. در کنار این، ضبط واژگان اشعار استشهادی، در نسخة «س» دقیق‌تر و سنجیده‌تر است و این نیز یکی از وجوه برتری نسخة«س» بر«بو» است. پژوهش حاضر تلاش دارد با ذکر نمونه و شواهد و با بررسی علمی و انتقادی این وجوه برتری را آشکار سازد.