پیشگامی محمد دهدار در طرح و اثبات نظریۀ اصالت وجود

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

doi
10.22099/jrt.2025.53280.3241
چکیده

اصالت وجود از مهم‌ترین موضوعات فلسفی در چند قرن اخیر است. بنابر نظر مشهور، ملاصدرا برای اولین‌بار این مسأله را به صورت عقلی و استدلالی ثابت کرد. این مقاله با مراجعه به منابع کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی-تحلیلی و مقایسه‌ای، به تقدم طرح مسألة اصالت وجود در آراء محمد دهدار پرداخته ‌‌است. این مسأله پیش‌از ملاصدرا در آثار دهدار، به صورت استدلالی مطرح شده ‌است. وی تصریح می‌کند که هرچه موجود است، به وجود موجود است و وجود به ذات خود موجود است. او به صراحت از عدمی‌ بودن ماهیت و مجعولیت وجود و خیر محض ‌بودن آن سخن گفته ‌است. مبانی هستی‌شناختی عرفانی، استفاده توأمان از روش فلسفی، کلامی و عرفانی، و همچنین بهره‌گیری از بسترهای معرفتی همچون مکتب شیراز و مکتب مشاء در طرح و اثبات اصالت وجود در آراء دهدار مؤثر بوده ‌است. همچنین وی و ملاصدرا برخلاف شباهت در روش و مبانی مثل اصالت وجود، تشکیک وجود و خیریت وجود، در مسائلی چون چگونگی حدوث نفس با یکدیگر تفاوت دارند. شیوة بیان، زبان مورد استفاده، تعداد استدلال‌ها و انسجام مطالب در آراء آن دو نیز متفاوت است.