فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده ازجمله عوامل مهم تأثیرگذار در نوع مواجهة مفسران با آیات قرآن کریم، به‌ویژه در آیاتی که با صفات الهی مرتبط‌اند، پیش‌فرض‌های کلامی آن­هاست. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی تأثیر پیش­فرض­ها و دیدگاه‌های کلامی بر تفسیر قرآن، به مطالعة موردی برداشت مفسران شاخص گرایش­های مختلف تفسیری از واژگان حوزة معنایی «نزد خدا» در قرآن پرداخته است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی بوده و با رویکرد تطبیقی انجام شده است که در آن، تفاسیر شاخص فریقین از دوره‌های مختلف تاریخی بررسی شده است. براساس یافته‌ها، رویکرد کلامی مفسران، نقش تعیین‌کننده‌ای در نحوة تبیین مفاهیم قرآنی ایفا نموده و تحلیل مفاهیم قرآن بدون شناخت دیدگاه‌های کلامی ناقص خواهد بود. مفسرانی که تأکید بیشتری بر تنزیه خداوند از صفات جسمانی دارند، به تفسیری تأویلی از این مفاهیم گرایش یافته‌اند، درحالی‌که برخی دیگر، با تأکید بر ظهور لفظی آیات، تفسیری نزدیک‌تر به معانی حسی ارائه کرده‌اند. همچنین در خصوص واژگان حوزة معنایی «نزد خدا»، ضمن تأکید اغلب مفسران بر نفی مکان­مندی خداوند و قرابت مفهومی میان بیشتر مفسران ازاین‌جهت، مفاهیم گوناگونی برای آن ارائه شده­ است و این معانی مشکک و دارای طیف هستند و از قول به اعتقاد بدون تفسیر و تأویل سلفیان تا تفسیر واژگان حوزة معنایی «نزد خدا»، به تشکیک در وجود و درنهایت وحدت وجود و تشکیک در مظاهر، متغیر است.