فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دیدگاه رایج کلامی، معتقد به فاعلیت مستقیم خدا در تحقق خوارق عادات و نظر حکما بر مباشرت نفوس قدسی در این سیر نزولی است، اما به نقش احتمالی مداخلات محسوس طبیعی در این رخدادها کمتر توجه شده است. این مقاله با روش توصیفی­- تحلیلی به این پرسش پاسخ می­دهد که مطابق حکمت صدرایی، سویه­های محسوس مادی چه نقشی در تحقق خوارق می­تواند داشته باشد؟ در نگاه ماهوی، فاعلیت مستقیم خوارق، مستند به کمال مرتبة حسی نفس است. بنابراین، مداخلات طبیعی خارجی با اثرگذاری بر نفس، به‌نحو اقتضا یا ایجاد، در وقوع خوارق دخالت می­کنند. در نگاه وجودی، بساطت و احاطة نفس نقش مداخلات را ضعیف­تر می­کند، به‌صورتی که با وحدت تشکیکی نفس، اثر آن‌ها به ظرفیت‌سازی بیرونی تقلیل می­یابد و در نظر نهایی ملاصدرا، یعنی وحدت شخصیة نفس، جایگاه آن به رفع موانع شناختی برای تشخیص و پذیرش خوارق محدود می­شود. نتیجه اینکه، تأثیر مداخلات محسوس مادی، اجمالاً موضوعی ثابت شده است که تعیین نوع و میزان دخالت آن وابستگی مستقیم به نفس­شناسی فلسفی دارد.