کندوکاو و تبیین منطق برنامه درسی مبتنی بر پروژه

نویسندگان

1 واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه علوم تربیتی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

3 گروه مطالعات برنامه درسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

doi
10.22061/jte.2018.3704.1924
چکیده

پیشینه و اهداف: با تأمل در جوامع گوناگون و باوجود ادعای پیشرفت در زمینه‌های آموزشی، فنّاوری، اجتماعی و ...، بازهم مشکلات عدیده‌ای در ارتباطات انسانی، روابط مدنی و ناکارآمدی افراد به چشم می‌خورد. با این توضیح این سؤال مطرح می‌شود که آیا پیشرفت‌های مختلف در عمل نتوانسته مورداستفاده قرار گیرد؟ توسعه آموزش و فنّاوری با منافع عمومی و واقعی انسان‌ها هم‌سو نبوده است؟ آموزش با نیازهای جامعه تطبیق داده نشده است؟ پیشرفت‌های مختلف زمینه عملیاتی پیدا نکرده است؟ و شاید سؤالات بسیار دیگری که می‌توان در این مورد مطرح کرد؛ اما باکمی دقت می‌توان دریافت که هرکدام از این عوامل ریشه در یک علت عمده دارد و آن‌هم نوع آموزش و اهداف آموزشی است. اعتراض گسترده نظریه‌پردازان آموزشی این است که فراگیران در نظام‌های سنتی با شیوه انتقال عناوین درسی، به‌ندرت فرصت می‌یابند که چیزی را به‌طور عمیق بیاموزند. این در حالی است که در عصر کنونی باید تلاش شود که شالوده مهارت‌های فکری کودکان را در همان سال‌های اولیه کودکی پایه‌ریزی کرد و شخصیت آن‌ها را به‌گونه‌ای شکل داد تا بتوانند با نگرشی باز، مستقل و انتخاب‌گر به آینده خود بنگرند. به این منظور باید از همه پتانسیل‌ها و امکانات موجود نظیر معلم، دانش‌آموز، والدین، همسالان، محیط یادگیری و اجتماع که در پیرامون مدرسه هستند، بهره گرفته شود تا بتوان تا جای ممکن شاخص‌های موردنظر را تأمین نمود. هدف مقاله، کندوکاو و تبیین منطق برنامه‌ درسی مبتنی بر پروژه هست. در این نوشتار، منطق یادگیری مبتنی بر پروژه از جنبه‌های مختلف موردبررسی قرار گرفت.روش ها: ‌با توجه به هدف اصلی پژوهش و عنایت به این‌که منطق بر اساس مبانی، اصول و رسالت‌های آن تعریف می‌شود، پرسش‌های پنج‌گانه پژوهش مبنی بر چگونگی مبانی فلسفی، روان‌شناختی و اجتماعی یادگیری مبتنی بر پروژه، رسالت و اصول این یادگیری موردبررسی قرار گرفت. برای دستیابی به تحلیل و تبیین فوق از روش سنتز پژوهی استفاده شد که در آن پژوهش‌های مرتبط با یادگیری مبتنی بر پروژه با روشی نظام‌مند انتخاب، واکاوی محتوایی و دسته‌بندی شدند. در مرحله بعد 101 پژوهش که معیارهای موردنظر را داشتند انتخاب شدند، سپس ترکیبی از یافته‌های آنان طبق اصول تلفیق، بازاندیشی و بازآرایی داده‌ها، ارائه‌شده است.یافته‌ها: محقق به‌وسیله یافته‌های این پژوهش و با مشخص نمودن مبانی فلسفی، روان‌شناختی و اجتماعی یادگیری مبتنی بر پروژه و ترسیم رسالت و اصول این نوع یادگیری تلاش کرد تا منطق برنامه‌ درسی مبتنی بر پروژه را تحلیل و تبیین نماید.نتیجه‌گیری: مطالعه پژوهش‌های پیشین مشخص کرده که مطالعه مستقیمی مرتبط با یادگیری مبتنی بر پروژه در قالب یک برنامه‌ درسی انجام نشده است. بیشتر پژوهش‌های مبتنی بر پروژه مربوط به شاخه‌های کشاورزی، دانشکده‌های معماری و یا مدیریت پروژه بوده است. اگر هم در موارد معدودی در آموزش رسمی مورد توجه واقع شده، بیشتر به عنوان یک روش تدریس مورد مطالعه قرار گرفته است و تنها به یک عنصر پرداخته نه این که کل برنامه درسی را مورد مطالعه و بررسی قرار دهد.