فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شاهنامه ، منظومه‌ای حماسی است که بیش از هر اثر ادبی فارسی، به استنساخ و تصویر درآمده است. شاهنامه‌‌های داوری و عمادالکتاب ، دو نمونه از آخرین نسخ دستنویس عصر قاجار هستند که به‌ترتیب مقارن با فرمانروایی چهارمین و پنجمین حکمرانان این سلسله، یعنی در عهد ناصری و مظفری شکل گرفته‌‌ و بدون‌شک هر دو به تبعیت از متن ادبی، به تصویرنگاری داستان‌‌های رزمی شاهنامه پرداخته‌‌‌اند. هدف این مقاله، مطالعه دربارۀ چگونگی بازنمایی مفهوم جدال و پیکار در دو شاهنامۀ داوری و عمادالکتاب است که با مطالعۀ تحلیلی ـ تطبیقی، نیز نمونه‌‌گیری احتمالی طبقه‌‌بندی شش صحنۀ رزم از این دو مجموعه دنبال می‌‌شود. بر این اساس پرسش آن است: در مجالس رزمی مصور در دو شاهنامۀ قاجاری داوری و عمادالکتاب، بازشناسی مضمونی و تشخیص شخصیت‌‌های محوری، چگونه و با نظر به چه مؤلفه‌‌هایی امکان‌‌پذیر می‌‌گردد؟ نتیجۀ بررسی‌‌ها نشان می‌‌دهد به‌رغم تفاوت‌‌های صوری درخور توجه در تصویرنگاری هر دو اثر، نمایش صحنه‌‌های رزم با اسلوب تقریباً ثابتی دنبال ‌شده است تاآنجاکه یگانگی عناصر ترکیب تصویری همچون شکل، رنگ و اندازه در سپاه خودی و دشمن مانع تمایز ایشان از یکدیگر می‌‌شود و حتی بازشناسی شخصیت‌‌های محوری داستان یعنی سرکردگان سپاه نیز دشوار به نظر می‌رسد. با این حساب می‌‌توان ادعا کرد در این صحنه‌‌ها، نمایش مضمون و محتوای رزم در مقایسه با شخصی‌‌سازی داستان اولویت دارد و تمیز دقیق احتمالی موضوع یا شناسایی شخصیت‌‌ها نه‌‌فقط با رجوع به نگاره که با تسلط بر متن ادبی امکان‌‌پذیر خواهد بود.