فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هزار و یک‌شب، مجموعه‌ داستان‌هایی از مشرق زمین است که به دستور ‌‌ناصرالدین‌شاه و زیر نظر ابوالحسن‌خان صنیع‌الملک کتابت و تصویرپردازی شد. با توجه به این فرضیه که ابوالحسن‌خان در تصویر کردن حکایات ‌هزار و یک‌شب از زندگی ایرانیان زمان خود تاثیر پذیرفته، در این مقاله، نگاره‌های «حکایت ملک نعمان و فرزندانش» به‌منظور تطبیق تصاویر خلیفه‌ای به نام ملک ضوءالمکان با تصاویر ‌‌ناصرالدین‌شاه، موردبررسی قرارگرفته است. در این پژوهش، این پرسش مطرح است: چه رابطه‌ای بین تصاویر ضوءالمکان در نسخه‌ هزار و یک‌شب با تصاویری که صنیع الملک از ناصرالدین‌شاه کشیده، وجود دارد؟ هدف از این پژوهش که در گستره پژوهش‌های توصیفی- تحلیلی قرار می‌گیرد، بررسی احتمال تاثیرپذیری تصاویر شاهان هزار و یک‌شب از تصاویر شاهان عصر قاجار است. به همین منظور از رویکرد نشانه‌شناسی بهره گرفته شده است؛ ابتدا، نشانه‌های کلی به‌کار رفته در تصاویر ‌‌ناصرالدین‌شاه قاجار و سپس، نظام‌های نشانه‌‌ای تصاویر ملک ضوءالمکان موردبررسی قرار گرفته است و درنهایت، به مطالعه‌ تطبیقی نظام‌های نشانه‌‌ای تصویری و کلامی در حکایت ملک ضوءالمکان با نظام‌های نشانه‌‌ای در زندگی ‌‌ناصرالدین‌شاه پرداخته شد. در انتها، این نتیجه حاصل شد که، صنیع الملک احتمالا، قصد داشته در تصاویری که از ضوءالمکان در نسخه‌‌ ‌هزار و یک‌شب کشیده، وی را به هیبت پادشاه زمان خود، ناصرالدین‌شاه، تصویر کند. هم‌چنین، با رجوع به داستان زندگی این دو پادشاه، این نتیجه به دست آمد که، زندگی ضوءالمکان نقاط مشترکی با زندگی ‌‌ناصرالدین‌شاه داشته که‌‌ می‌تواند تاییدی باشد بر احتمال تعمد نقاش در ایجاد شباهت میان تصویر ‌‌ناصرالدین‌شاه و ملک ضوءالمکان.