فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شاهنامه شاملو که به سفارش حاکم هراتِ عصر صفوی، حسین‌خان شاملو(1007-1027ه.ق.)، در دارالسطنه‌اش مصور گردید، دارای دو سرلوح مُذهب در صفحات آغازین، دو لچکی در صفحات پایانی و چهل ‌و ‌چهار نگاره در صفحات مختلف است. نگاره‌هایی که در ساختار کلیِ خویش ضمنِ دربرداشتن عناصر زیبایی‌شناختی، به نشانه‌های بصری متعددی، همچون نشانه‌های انسانی اسطوره‌ای مزین گردیده‌اند، تا روایت‌گر داستان‌های افسانه‌ای درباره حماسه جنگاوران و دلیری قهرمانان از طوایف بزرگ زمین‌دار به مثابه تکیه‌گاه تاج و تختِ سلطنتِ ایران باشند. بر این ‌اساس، پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی برآن است، تا بدین‌پرسش پاسخ دهد: نشانه‌های انسانی اسطوره‌ای در ارتباط با کل ساختار نگاره‌های شاهنامه به چه نحوی ترسیم گردیده‌اند تا متضمنِ معانی و مفاهیم صحنه‌های داستانی آن باشند؟ با استناد به منابع معتبر کتابخانه‌ای ـ الکترونیکی و گردآوری داده‌های تصویری، که به‌صورت میدانی با مشاهده و عکس‌برداری از نگاره‌های موجود در کاخ‌موزه نیاوران از سوی نگارندگان انجام گردیده، بررسی‌ها نشان می‌دهند که‌ نگارگر به جهان نمادین و تمثیلی شخصیت‌های پهلوانی ـ اساطیری آگاهانه وفادار بوده و سعی کرده است، آنان را از حیث بصری با تزیین و رنگ‌آمیزیِ درخشان تن‌پوش‌شان و بزرگ جلوه‌دادن از سایرین متمایز سازد. هم‌چنین، پیکره‌هایشان را به واسطه نبردهای دوسویه با دیگر شخصیت‌های داستانی و قرار دادن در مرکز نگاره‌ها یا نقطه طلایی نمایان کرده؛ چنان‌که مراکز پویای خط و حرکت در نگاره‌ها، جایی است که این نشانه‌ها حضور دارند. البته، وجود خیر یا شر بودنشان را با قرار دادن در مربع شاخص پایین یا بالا و با رنگ‌های گرم یا سرد نشان داده است.