ژئوپلیتیک شیعه و ارتقای جایگاه ایران در خاورمیانه پس از انقلاب اسلامی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد تاریخ اسلام، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران

2 استادیار دانشکده‎ی جغرافیا، دانشگاه تهران

3 استادیار دانشکده‎ی جغرافیا، دانشگاه تهران

doi
10.22059/jhgr.2012.24601
چکیده

موضوع این پژوهش طرح چگونگی ژئوپلیتیکی‎شدن تشیّع پس از انقلاب اسلامی و در پی آن، گسترش نقش و عملکرد ایران در روابط بین‎المللی خاورمیانه است. روشن است که با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 و رخدادهای پس از آن که بیشتر متأثّر از پیروزی انقلاب بودند، تشیّع به یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار دنیای ژئوپلیتیک تبدیل شد. تشکیل یک حکومت شیعی با رهبری علمای دینی در کشوری بزرگ و با اکثریّت شیعه، هرگز در گذشته روی نداده بود. به این ترتیب، انقلاب ایران کانون توجّهی برای زنده‎کردن و رواج هویّت دینی شیعیان و حتّی در نگاهی کلّی‎تر، هویّت دینی مسلمانان پدید آورد و تشیّع و اسلام را در قلب حوادث و اخبار جهانی قرار داد. تبیین این تحوّلات در چارچوب ژئوپلیتیک شیعه، موضوع مورد بحث این مقاله است. این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه‎ی داده‎های میدانی انجام شده است. بنابراین برای تجزیه و تحلیل و نتیجه‎گیری، افزون ‎بر منابع کتابخانه‌ای و الکترونیک، از یافته‎های پرسش‎نامه‎ای نیز استفاده شده است. نتیجه‎ی پژوهش نشان داد که با وقوع انقلاب اسلامی و ژئوپلیتیکی شدن تشیّع، موقعیّت و جایگاه ایران به‎ویژه از دیدگاه سیاسی، اجتماعی، رسانه‎ای، آموزشی و فرهنگی در منطقه ارتقا یافته و این کشور توانسته است اثرگذاری و نقش‎آفرینی بهتری نسبت به گذشته داشته باشد.