ویژگیها و عناصر طراحی فضاهای باز کودکان دبستانی براساس هوش هیجانی در فرآیند یادگیری از دیدگاه متخصصان
نویسندگان
1 گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2 گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران
3 گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
4 گروه علوم تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تریبت دبیر شهید رجائی، تهران، ایران
doi
10.22061/jte.2018.3760.1935چکیده
پیشینه و اهداف: حیاط مدرسه با فراهم آوردن فرصت برای فعالیتهای متنوع نقش مهمی را در دورهی شکلگیری شخصیت دانشآموز به ویژه در مراحل اولیهی شکلگیری توانمندیهای اجتماعی آنها بازی میکند. ایجاد حس تعلق به مدرسه قادر است تأثیر جدی در وجود و هویت دانشآموزان داشته باشد. این حس با ایجاد ارتباط مکرر با فضا و در اثر هماهنگی آن با عادتهای رفتاری و الگوی فکری و تواناییهای بالقوه و بالفعل فرد صورت گیرد که موجب تعلق خاطر بیشتر فرد به فضا میشود، و به ویژه زمانی که مکان به یک گروه تعلق دارد (مانند مدرسه)، افزون میگردد. به بیان دیگر، فرد تنها پس از برآورده شدن نیازهای خود از لحاظ اجتماعی و هیجانی میتواند تأثیرگذار باشد و ظرفیت وجودی خود را برای رشد شکوفا سازد. هدف این پژوهش ارائه اصول طراحی برای فضاهای باز مدرسه در دبستان مبتنی بر افزایش هوشمندیهیجانی و فرآیند یادگیری است.روش ها: پژوهش بر روش تحقیق کیفی-کمی و استفاده از روش پیمایش اکتشافی دلفی استوار است. مرحله اول تحقیق، مصاحبه باز پاسخ با متخصیص در رشتههای معماری و روانشناسی در حوزهی هوشهیجانی را دربرمیگیرد، سپس با کمک تکنیک کدگذاری باز و محوری و تشکیل جدول هدف-محتوی، پرسشنامهی محقق ساخت شکل میگیرد که طی دو مرحله توسط متخصصان تکمیل شده است. نمونهگیری با استفاده از روش شبکهای (گلوله برفی) و حجم نمونه با اشباع نظری که 17 نفر از متخصصین را شامل میشود، صورتگرفته است.یافتهها: درنهایت، نتایج براساس تحلیل عامل Qاستخراج شده است. تأثیرگذارترین عوامل بر هوشمندیهیجانی در فرآیند یادگیری کودکان عبارتند از؛ ابعاد فردی، اجتماعی، کالبدی، طراحی، مشارکت کودکان در طراحی و روانشناسی محیط بر فضاهای باز مدرسه در دوران ابتدایی.نتیجه گیری: پژوهش حول محور استخراج اصول طراحی فضای باز مدرسه با توجه به یادگیری و هوشهیجانی شکل گرفته است. از نظر متخصصان برخی ویژگیهای فردی، اجتماعی، طبیعی و کالبدی، مشارکت در فضاسازی، طراحی و روانشناسیِ محیط قادرند شرایط را برای ارتقا هوشمندی هیجانی و یادگیری تسهیل نمایند. به این ترتیب که با بهرهگیری از برخی ویژگیها و صفات فضایی در حیاط مدرسه میتوان به حضور و تعلق خاطر کودکان نسبت به فضای باز کمک کرد. در این بین، عواملی چون تنوع فضا و تنوع عملکرد، بهرهگیری از فضاهای چند عملکردی و انعطافپذیری نیز بر این روند تأثیرگذار هستند. باید توجه داشت که فضای باز مدرسه علاوه براینکه مکانی اجتماعی است، مکانی کالبدی هم به شمار میآید. به این معنی که، نه تنها مکانی برای عملکرد اصلی مدرسه، یعنی یادگیریهای محیطی و شناختی پدید میآورد بلکه فضایی برای انواع تعاملات اجتماعی، یادگیریهای فرهنگی و مهارتآموزی هیجانی از طریق حواس و مشارکت فعالانه را نیز ایجاد میکند که زمینه ساز ایجاد مفهوم هوشمندیهیجانی است.
