فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جذابیت‌های داستانی را می‌توان از عوامل محبوبیت شاهنامه فردوسی در میان خاص و عام به شمار آورد. محبوبیت این اثر موجب علاقه هرچه بیشتر به رواج و انگیزه‌ای برای پیوند دادن آن با هنرها شد. نمونه‌های فاخر و شاخص پیوند هنر با شاهنامه را می‌توان در نگاره‌های نسخه‌های درباری سراغ گرفت. نگارگران این نسخه‌ها تنها بر محتوای داستان و روایت فردوسی تکیه نکرده و از مواردی همچون ابیات الحاقی، روایات عامیانه، سنت نگارگری و منابع جانبی تأثیر پذیرفته‌اند. نمونه‌ای از این‌گونه تأثیرپذیری در نگاره‌های نسخه بایسنقری به چشم می‌خورد. در این مقاله در جستجوی عامل جانبی بودیم که در این نسخۀ مصوّر بیشترین اثر را بر نگاره‌ها داشته‌است. فرضیه این بود که این عامل نکته‌ای وابسته به متن یا تلقی مردم از شاهنامه باشد. به بررسی چهار نگارۀ مهم این نسخه پرداخته و با تکیه بر عناصر متنی و نشانه‌های تصویری مرتبط با مکتب هرات، عوامل تاثیرگذار بر ترسیم را معین کرده‌ و دریافتیم که: از بین این موارد، ابیات الحاقی بیشترین تأثیر را بر نگاره‌های این دستنویس دارد. این ابیات با دارا بودن ارکانی همچون توضیح مفصل‌ترِ اوصاف داستانی، امکان ترسیم جذابتر را فراهم می‌آورند. از سوی دیگر، دسترسی به ابیات الحاقی به دلیل ثبت در دستنویس‌ها، آسانتر از روایات عامه است. هرچند ترسیم نگاره‌های شاهنامه بر پایه ابیات الحاقی، بر جذابیت آنها می‌افزاید، به دلیل عدم یکپارچگی با روایت اصلی سبب ایجاد تناقض‌هایی در تصاویر و عدم همخوانی با متن شاهنامه می‌شود.