بررسی انتقادی تقریر فیاضی از نظریۀ وجود ذهنی

نویسندگان

1 استادیار گروه فلسفه اسلامی، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران.

doi
10.22099/jrt.2024.50352.3058
چکیده

از میان تقریرهای نظریة وجود ذهنی، تنها اندکی از آنها به مغایرت وجودی علم حصولی و وجود ذهنی حکم کرده‌اند؛ تقریر غلامرضا فیاضی جدیدترین آنهاست. او معتقد است نظریة اتحاد عاقل‌و‌معقول مقتضی تمایز هستی‌شناختی علم حصولی و وجود ذهنی است. از پیامدهای این تقریر، بازسازی نظریة شبح‌محاکی و جایگزین کردن مطابقت حکایی به جای مطابقت ماهوی در تقریر مشهور است. فیاضی از دو راه بر تمایز هستی‌شناختی علم حصولی و وجود ذهنی استدلال کرده است: مشاهدة حضوری و استدلال تضایف. این مقاله در هفت محور تقریر فیاضی از نظریة وجود ذهنی را تبیین کرده است. بررسی انتقادی این تقریر به این نتیجه انجامید که نه نظریة اتحاد عالم‌و‌معلوم اقتضا دارد تا علم حصولی از لحاظ هستی‌شناختی غیر از صورت ذهنی باشد و نه درون‌نگری حضوری؛ دلیل تضایف نیز این مغایرت وجودی را اثبات می‌کنند. همچنین این نتیجه به‌دست آمد که جایگزین کردن مطابقت حکایی به جای مطابقت ماهوی صحیح نیست؛ زیرا فاقد ملاک لازم برای تبیین حکایت و مطابقت ذهن و عین است.