مطالعه موردپژوهانه تحلیل دوگانه مباحث معرفتشناختی مبتنی بر تمایز میان ابنسینای متقدم و متأخر
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسی ارشد فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه شهید مطهری(ره)، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهید مطهری(ره)، تهران، ایران
doi
10.22099/jrt.2024.47983.2903چکیده
مطالعه سیر معرفتشناسی در فلسفه اسلامی، نشانگر این است که گرچه مباحث معرفتشناسی بهطور جداگانه و جدی مورد بحث واقع نشده و معمولاً بهطور ضمنی تحت عناوین مرتبط با هستیشناسی مورد بحث قرار گرفته است، درعینحال مطالبی وجود دارد که میتواند راهگشای مشکلات موجود در مباحث معرفتشناسی باشد. در چنین فضای فکری مسأله پژوهش بهطور مشخص این است که چگونه میتوان با بررسی و استخراج موردپژوهانه برخی مسائل معرفتشناسی، رویکرد معرفتشناسانه در فلسفه ابنسینا را نشان داد. البته که دیدگاههای هستیشناختی ابنسینا بر مباحث معرفتشناسی وی مانند علم، ابصار، خیال، و ... سایه افکنده؛ اما باتوجه بهاینکه مبانی معرفتشناسی در فلسفه اسلامی مبتنی بر سه پایه حس، عقل و یا شهود است، میتوان به نظام معرفتشناسی فلاسفه اسلامی بهطور عام، و حکمت مشاء بهطور خاص (عمدتاً مبتنی بر عقل و استدلال) و حکمت سینوی بهطور اخص (مبتنی بر عقل و استدلال بههمراه عنصر شهود) پی برد. اهمیت مسأله پژوهش، درشرایطی است که تاریخ فلسفه یک کل بههمپیوسته است و نشاندادن این پیوستگی، زوایای گوناگون و بعضاً ناپیدای تفکر فلاسفه، بهویژه ابنسینا و پیروان او را نمایان میسازد. درواقع پژوهش پیشرو براساس تحلیل دقیق مسائل معرفتشناسی ابنسینا، از ابنسینای دیگری رونمایی میکند.