فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نکاح‌نامه‌ها از منابع مهم دربارۀ اوضاع اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی ادوار مختلف به شمار می‌آیند. افزون بر آن با توجه به قلّت منابع مکتوب دربارة حیات اجتماعی و اقتصادی زنان، می‌توانند بخشی از زوایای پنهان زیست زن ایرانی را مشخص کنند. اهمیت این موضوع با امکان کمتر مداخله زنان در امور حقوقی و شرعی، محسوس‌تر است. لذا، نکاح‌نامه‌ها، در بازنمایی خواستۀ زوجه طی شروط ضمن عقد، از معدود مدارکی هستند که مطالبات زنان متناسب با خاستگاه اجتماعی‌شان را نشان می‌دهند و موجب وجود شروط ضمن عقد متنوع و گوناگونی شده است. مقالۀ حاضر با بررسی شروط ضمن عقد نکاح‌نامه‌ای استثنائی از دورۀ محمدعلی‌شاه قاجار، موضوع حق طلاق به زوجه را مبنای پژوهش قرار داده است. نوع مهریه و نحوة جاری شدن آن در نکاح‌نامه، از نظر اجتماعی و حقوقی قابل تأمل است. روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و بر اساس مطالعات اسنادی است که به شیوۀ توصیفی– تحلیلی، نکاح‌نامۀ مورد پژوهش واکاوی و بررسی خواهد شد. نتیجۀ پژوهش مؤید این است که علی‌رغم تسلط سنت‌ها و قوانین عرفی که حقوق زنان را محدود می‌کرد، با توجه به لزوم تنظیم نکاح‌نامه، زنان ذیل شروط ضمن عقد، بخش‌هایی از حقوق خود را که بیم داشتند یا از دست دهند و یا برای آتیه پیش‌بینی‌هایی می‌کردند گنجاندند. محتوای نکاح‌نامۀ کنونی نیز که با تفاهم زوج و زوجه، ازدواج را فرصتی برای اعتلای اخلاقی دو طرف قلمداد کرده، نمونۀ نادری که تا پیش از این تاریخ در هیچ‌یک از نکاح‌نامه‌های موجود چنین شرط و توافقی دیده نشده است.