قدیمترین رسالۀ معمائی فارسی
نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی. دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی. دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
doi
10.22034/crtc.2022.348851.1016چکیده
صنعت بدیعیِ معما که از دیر باز در شعر فارسی رواج داشته، به دو نوع معمای اسمی و تاریخی (مادهتاریخ) تقسیم میشود. در سدههای 9 – 11 ق که دورة اوج معماسرایی بود، رسالههای متعددی بهمنظور شرح و توضیح قواعد معما، و همچنین ثبت بهترین معماها نوشته شد. فقدان تحقیقی جامع دربارة رسالات معمائی، شناسایی آنها را با مشکلاتی مواجه کرد که لغزشها و اشتباهاتی را در برخی منابع مرجع پیش آورده است. این لغزشها به آثار دیگر راه یافتند و در نهایت چنان رواج یافتهاند که حقیقت علمی پنداشته میشوند. در این پژوهش بنیادی که با استفاده از منابع کتابخانهای و مقابلة نسخ خطی متعدد صورت گرفت، آشکار شد که نظر ذبیحالله صفا مبنی بر اینکه الاحیاء فی حل المعمّا قدیمترین رسالة معمائی فارسی است، چندان دقیق نیست و احتمالاً چنین رسالهای وجود نداشته باشد. قدیمترین رساله با توجه به آنچه موجود است، مطلوب الاحباب اثر رفیع منوچهر تاجر ملقب به بدیع تبریزی است. مؤلف رسالة 24 اصل نیز شناسایی گردید که محمد آلکر است.
