ابرهای طلایی نگاره های معراج نامه ی میرحیدر بازتابی از قرب سلوکی در آراء سیدرحیدر آملی

نویسندگان

1 استادیار گروه هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

2 استاد گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکتری هنرهای اسلامی، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

doi
10.22099/jrt.2022.42256.2584
چکیده

آن‌چه حصول معرفت قدسی و قرب الهی را ممکن می‌سازد، برخورداری از نور تعقّل قلبی و منشعب از نورالانوار است. سیدحیدر آملی، تقرب‌ الهی را برای وجود اعتباری موجودات، منوط به سفر روحانیِ نفس می‌داند. موجودات عالم، از فیض الهی که نور آسمان‌ها و زمین است، برخوردارند و در قربی وریدی محاط هستند. این نور زمانی پرفروغ‌تر می‌شود که عبد در مقام سالک درآید و برای تحصل ایقان به سفری عرفانی لبیک گوید. میرحیدر در بیان قرب سلوکی به معراج حضرت محمد (ص) می‌پردازد که با وصول به ملأاعلی به رؤیت قلبی حضرت اله نائل شدند. مشاهدات روحانی حضرت در شب معراج از جانب نگارگران نیز مورد توجه قرار گرفته و معراج‌نامه‌ی مُصوَّر میرحیدری یا شاهرخی از جمله‌ی آنها است. نکته‌ی حائز اهمیت در نگاره‌های این معراج‌نامه به گزینش و کیفیت حضور عناصر بصری از جمله ابرهای طلایی مربوط می‌شود و طرح این پرسش که با توجه به قرب سلوکی پیامبر در معراج، جایگاه صوری و معنوی ابرهای طلایی چیست؟ و کدام یک از کیفیت‌های بازنمایی یا بازتابی را شامل می‌شوند؟ این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی بیان می‌دارد که ابرهای طلایی امتزاجی از بازنمود و بازتاب قرب سلوکی حضرت هستند. در این گذر، خیال خلاق نگارگر، ابرهای طلایی را در شعله‌ی مقدس پیامبر مستحیل می‌کند و ابر- شعله‌های طلایی، در تناسب با ولایت کلیه‌ی ایشان می‌آفریند.