خوانشی اجتماعی از الاهیات خلافت اسلامی عراق و شام (داعش) (جستاری در الاهیات اجتماعی)

نویسندگان

1 استادیار گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، فارس ایران

2 استادیار دانشکده‌ی الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز

doi
10.22099/jrt.2021.41471.2523
چکیده

داعشی‌ها از آن جمله تندروهای مذهبی هستند که برخورد عملی آن‌ها با دیگران حاصل تحقق دو رویکرد نظری در اندیشه‌ی آن‌هاست: نخست اینکه دریچه‌ی اندیشه و ذهن خود را به روی دیگر اندیشه‌ها بسته‌اند، ازاین‌رو توجهی به دیگر دیدگاه‌ها و رویکردها نمی‌کنند؛ دوم اینکه بر همین پایه، هر دیدگاه و جریانی را که با دیدگاه‌های دینی آن‌ها همخوانی نداشته باشد، تکفیر می‌کنند. اگر این دو امر در هر جریان فکری‌ـ دینی تحقق پیدا کند، در حوزه‌ی عمل و ارتباط با دیگران، به رفتارهای خشونت‌آمیز منجر می‌شود. این مقاله تأملی نظری در زمینه‌ی الاهیات اجتماعی است که یک گرایش بین رشته‌ای برای برقراری تأملی سازنده بین جامعه‌شناسی و الاهیات محسوب می‌شود. با مطالعه‌ی داعش که یکی از چالش‌های فکری معاصر جهان اسلام به‌شمار می‌آید و با استفاده از تحلیل جهان‌بینی نظام دانایی بر روی این پدیده فکری و اجتماعی، توانستیم این شکل از افراط‌‌گرایی اسلامی را از آن نظر که یک فکر است، تحلیل کنیم و سه جهان‌بینی متفاوت را که الاهیات اجتماعی محسوب می‌شوند، از دل این جنبش بیرون آوریم؛ این جهان‌بینی‌ها، حس در اقلیت بودن، دوگانه‌انگاری‌ـ‌خودحق‌پنداری و همچنین جهان‌بینی آخرالزمانی را شامل می‌شود و با بررسی بستر اجتماعی ظهور داعش، زمینه‌ی ظهور این جهان‌بینی‌ها را نشان داده‌ایم. همچنین در نتیجه‌گیری، به ارتباط این جهان‌بینی‌ها و ظهور آن‌ها در عرصه‌ی عمل پرداخته‌ایم.