فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این پژوهش، سازوکارهای دینامیکی مؤثر بر شکل‌گیری و تداوم دوره‌های خشک فراگیر زمستانه در ایران با تمرکز بر انتشار امواج راسبی و تغییرات میدان جت استریم در لایه‌های فوقانی وردسپهر بررسی شده است. بدین منظور، از داده‌های بارش ماهانه 179 ایستگاه همدیدکشور استفاده و شاخص نمره استاندارد  (Z-score) برای ماه‌های دسامبر، ژانویه و فوریه طی دوره آماری 1995 تا 2024 محاسبه شد. بر اساس میانگین فضایی این شاخص، برای هر ماه چهار دوره خشک فراگیر شدید شناسایی شد. برای دوره‌های منتخب، الگوی شار فعالیت موج راسبی، مسیرهای انتقال و نواحی همگرایی انرژی موج، و همچنین میدان جت استریم در تراز 250 هکتوپاسکال و بی‌هنجاری آن نسبت به شرایط اقلیمی مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که در تمامی دوره‌های خشک، فعالیت امواج راسبی در نواحی بالادست، به‌ویژه بر روی اقیانوس اطلس و مدیترانه، تقویت شده است، اما بخش عمده انرژی موج در عرض‌های جغرافیایی بالاتر همگرا شده و انتقال انرژی موج مؤثری به سمت غرب آسیا و ایران صورت نگرفته است.در نتیجه، امواج راسبی ورودی به ایران یا با دامنه ضعیف همراه بوده‌اند یا به‌دلیل فقدان همگرایی مؤثر شار فعالیت موج، پیش از نفوذ به منطقه تضعیف شده‌اند. تحلیل میدان جت قطبی نیز حاکی از چرخش ساعتگردی، جابه‌جایی جت قطبی روی اقیانوس اطلس به عرض‌های بالاتر و تقویت هم‌زمان جت جنب‌حاره‌ای شمال آفریقا و گسترش آن بر فراز ایران است. این آرایش جوی با کاهش نوسانات نصف‌النهاری، تضعیف صعود دینامیکی و تقویت شرایط پایدار در ترازهای فوقانی، از نفوذ سامانه‌های بارشی عرض‌های میانی جلوگیری کرده و زمینه‌ساز تداوم خشکسالی‌های زمستانه فراگیر در ایران شده است.