بررسی دگرشکلی حال حاضر پوسته در منطقه برخورد مایل صفحات زمینساختی عربستان - اوراسیا با تحلیل زمینآماری میدانهای سرعت GPS
نویسندگان
1 استادیار، دانشکده عمران، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 استادیار، دانشکده مهندسی مرند، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده عمران، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
doi
10.30499/ijg.2025.484181.1646چکیده
برآورد تانسور کرنش مسطحاتی در یک منطقه مستلزم آگاهی از میدان سرعت در همه نقاط منطقه است، درحالیکه مشاهدات ژئودزی مانند GPS به شکل گسسته در محل ایستگاهها انجام میشود. بنابراین، نمیتوان دگرشکلی پوسته را بهصورت یک میدان پیوسته بررسی کرد. در این مطالعه، روش کریجینگ سراسری برای درونیابی میدان سرعت ایستگاههای GPS به یک شبکه منظم اجرایی شده و یک مدل پیوسته از میدان سرعت و آهنگ کرنش در منطقه برخورد مایل صفحات زمینساختی عربستان – اوراسیا ارائه میشود. مختصات جغرافیایی، مؤلفههای سرعت ایستگاهها بههمراه دقت آنها ورودی و مؤلفههای میدان سرعت مسطحاتی بههمراه خطای برآورد روی شبکه منظم با فواصل 30 دقیقه و کمیتهای ناوردای حاصل از تانسور کرنش، خروجی هستند. برای انجام آنالیز دادههای برداری جابجایی پراکنده 365 ایستگاه GPS مورد بررسی قرار گرفته است. برای نیمتغییرنمای گاوسی، RMSE برابر 13/1 و 73/1 میلیمتر در سال بهترتیب برای مؤلفههای شمالی و شرقی در حالت ناهمسانگرد بدست آمد. آزیموت حاصل برای نیمقطر اطول بیضی ناهمسانگردی یعنی جهات بیشینه تغییرات برای دو مؤلفه شمالی و شرقی بهترتیب برابر 107 و 103 درجه برآورد شد. میزان ناهمسانگردی در مؤلفه شرقی از مؤلفه شمالی میدان سرعت GPS بیشتر است. ناهمسانگردی زیاد در مؤلفه شرقی نشانگر مقاومت بلوکهای ایران مرکزی، لوت و خزر جنوبی در داخل منطقه برخورد است. تغییرات آزیموت بیشینه کوتاهشدگی نشان میدهد که توزیع مکانی دگرشکلی پوسته در این منطقه نامنظم بوده و دارای ویژگی افراز است. آهنگ کرنش برآوردی از میدان سرعت درونیابی شده، دگرشکلی از نوع همگرایی در منطقه را نشان میدهد.