بررسی دگرشکلی حال حاضر پوسته در منطقه برخورد مایل صفحات زمین‌ساختی عربستان - اوراسیا با تحلیل زمین‌آماری میدان‌های سرعت GPS

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده عمران، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 استادیار، دانشکده مهندسی مرند، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده عمران، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.30499/ijg.2025.484181.1646
چکیده

برآورد تانسور کرنش مسطحاتی در یک منطقه مستلزم آگاهی از میدان سرعت در همه نقاط منطقه است، درحالیکه مشاهدات ژئودزی مانند GPS به شکل گسسته در محل ایستگاه­ها انجام می­شود. بنابراین، نمی­توان دگرشکلی پوسته را به­صورت یک میدان پیوسته بررسی کرد. در این مطالعه، روش کریجینگ سراسری برای درون­یابی میدان سرعت ایستگاه­های GPS به یک شبکه منظم اجرایی شده و یک مدل پیوسته از میدان سرعت و آهنگ کرنش در منطقه برخورد مایل صفحات زمین­ساختی عربستان – اوراسیا ارائه می‌شود. مختصات جغرافیایی، مؤلفه­های سرعت ایستگاه­ها به­همراه دقت آنها ورودی و مؤلفه­های میدان سرعت مسطحاتی به­همراه خطای برآورد روی شبکه منظم با فواصل 30 دقیقه و کمیت­های ناوردای حاصل از تانسور کرنش، خروجی هستند. برای انجام آنالیز داده‌های برداری جابجایی پراکنده 365 ایستگاه GPS مورد بررسی قرار گرفته است. برای نیم­تغییرنمای گاوسی، RMSE برابر 13/1 و 73/1 میلی­متر در سال به­ترتیب برای مؤلفه­های شمالی و شرقی در حالت ناهمسانگرد بدست آمد. آزیموت حاصل برای نیم­قطر اطول بیضی ناهمسانگردی یعنی جهات بیشینه تغییرات برای دو مؤلفه شمالی و شرقی به­ترتیب برابر 107 و 103 درجه برآورد شد. میزان ناهمسانگردی در مؤلفه شرقی از مؤلفه شمالی میدان سرعت GPS بیشتر است. ناهمسانگردی زیاد در مؤلفه شرقی نشانگر مقاومت بلوک­های ایران مرکزی، لوت و خزر جنوبی در داخل منطقه برخورد است. تغییرات آزیموت بیشینه کوتاه­شدگی نشان می‌دهد که توزیع مکانی دگرشکلی پوسته در این منطقه نامنظم بوده و دارای ویژگی افراز است. آهنگ کرنش برآوردی از میدان سرعت درونیابی شده، دگرشکلی از نوع همگرایی در منطقه را نشان می‌دهد.