بازخوانی انتقادی یک مناظره: نزاع آنسکوم و لوئیس در رد طبیعتگرایی خداناباورانه
نویسندگان
1 دانشیار فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان؛
2 دانشجوی دکتری فلسفه معاصر دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
doi
10.22099/jrt.2021.40034.2458چکیده
سال 1948، مناظرهای مشهور میان سی. اس. لوئیس و الیزابت آنسکوم در انجمن سقراطی آکسفورد صورت میپذیرد. لوئیس در این جلسه استدلال میکند که مادیانگاریِ صرفِ طبیعتگراییِ خداناباورانه باطل است. در مقابل، آنسکوم سه نقد اساسی بر استدلال لوئیس میآورد: 1. نبود تمایز میان علل ناعقلانی و غیرعقلانی باور؛ 2. تهدید شکگرایی؛ 3. نبود تفکیک میان انواع تبیینهای «کامل». اندیشههای لوئیس و آنسکوم از چند جهت درخور تأمل و بررسی است: 1. بهرغم انتقاد درست آنسکوم، نبود تمایز میان علل ناعقلانی و غیرعقلانی، مشکل طبیعتگرایی را که همان استنباط باوری از دیگر باورهاست، حل نمیکند؛ 2. آنسکوم این گزاره را که «اگر طبیعتگرایی درست باشد، هیچ استدلال انسانیای معتبر نیست»، تهدیدی شکاکانه برای معرفت میداند، حالآنکه این اشکال، به اصل استدلال لوئیس خللی وارد نمیسازد؛ 3. برخلاف ادعای آنسکوم، رویکرد حذفی به دیگر تبیینها، نه پیامد اندیشهی لوئیس، بلکه انگارهی اصلی خود طبیعتگرایی است؛ 4. اینکه لوئیس اتفاقیبودن حالات ذهنی را بهدرستی تحلیل نمیکند، به دلیل آن است که او ریشه و خاستگاه این حالات را غیرمادی میداند؛ 5. لوئیس منظورش از «امکان ندارد فرایندهای تکاملی، از مخلوقات بدون درک و فهم، مخلوقاتی ایجاد کنند که درک و فهم داشته باشند» را بهخوبی تبیین نکرده است. بهرغم نقاط قوت اندیشههای لوئیس و آنسکوم، ما معتقدیم هر دو دیدگاه نقاط ضعفی دارند و نیازمند اصلاح و تکمیلاند. با نگاهی تحلیلی، تطبیقی و انتقادی میتوان به حذف، اصلاح و بازسازی نقاط ضعف دیدگاههای آنسکوم و لوئیس پرداخت.