بازنگری لرزهزمینساخت شمالغرب ایران و شرق ترکیه
نویسندگان
1 دانشیار، دانشگاه فلوریدای جنوبی
2 دانشجوی دکتری ژئوفیزیک، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران
3 استاد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران
4 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران
doi
10.30499/ijg.2025.528165.1706چکیده
به منظور بررسی لرزهزمینساخت شمالغرب ایران و شرق ترکیه با استفاده از روش مکانیابی چند رویدادی تجزیه هایپوسنتروئید، تعداد 12 خوشه لرزهای شامل 2149 زمینلرزه مکانیابی مجدد، تعداد 688 زمینلرزه با خطای بین 2 تا 3 کیلومتر تعیین عمق و تعداد 234 سازوکار کانونی برای این رخدادها محاسبه شد. در این کار، همه دادههای موجود برای بررسی همبستگی گسلههای فعال شناخته شده با لرزهخیزی و سازوکارهای آنها، یافتن گسلههای جدید احتمالی و برآورد سازوکار گسلههای فعال در منطقه استفاده شده تا مدل کینماتیکی تغییرشکل در منطقه بهبود داده شود. نتایج نشان میدهد مرزهای اصلی تکتونیکی تعریف شده در شمالغرب ایران و شرق ترکیه و سازوکارهای آنها تا حد زیادی معتبر است. اغلب لرزهخیزی در مرز بلوکها متمرکز شده اما در بخشی از بلوکهای وان و شمالغرب ایران لرزهخیزی درون بلوک نیز کشیده شده است. بیشترین لرزهخیزی بر روی گسله شمال تبریز و ادامه آن به سمت سامانههای گسلی گلاتو-سیاهچشمه-خوی و چالدران متمرکز شده بطوریکه فعالیت لرزهای، بیشتر بخشهای این گسلهها را در طول زمان ثبت دستگاهی فراگرفته است. نتایج ما روند لرزهخیزی متمرکزی از زاگرس به سوی سلماس با سازوکار کششی را نشان میدهد. افزون بر این، روند لرزهخیزی دیگری با سازوکار راستالغز راستبر نیز دیده میشود که از پایانه سامانه گسلی اصلی جوان زاگرس شروع شده و به جنوب شرق آناتولی ختم میشود. الگوی لرزهخیزی در خوی، هندسه و سازوکار گسلی پیچیدهتر از نقشههای ساده گسلی موجود را پیشنهاد میکند. همچنین سازوکار راستالغز راستبر در مرز تالش و خزرجنوبی جهت تایید مدلهای تکتونیکی قبلی مشاهده نشد و نتایج مکانیابی مجدد، لرزهخیزی بر روی گسله جنوب بسکله و گسله مراغه را نشان نمیدهد. یک روند شمالغربی-جنوبشرقی از زلزلههای نیمه عمیق راستالغز با جزء نرمال، زیرراندگی صفحه حوضه خزر جنوبی به زیر کورا را پیشنهاد میکند.