بازنگری لرزه‌زمین‌ساخت شمال‌غرب ایران و شرق ترکیه

نویسندگان

1 دانشیار، دانشگاه فلوریدای جنوبی

2 دانشجوی دکتری ژئوفیزیک، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

3 استاد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

4 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

doi
10.30499/ijg.2025.528165.1706
چکیده

به منظور بررسی لرزه‌زمین‌ساخت شمال‌غرب ایران و شرق ترکیه با استفاده از روش مکان‌یابی چند رویدادی تجزیه هایپوسنتروئید، تعداد 12 خوشه لرزه‌ای شامل 2149 زمین‌لرزه مکان‌یابی مجدد، تعداد 688 زمین‌لرزه با خطای بین 2 تا 3 کیلومتر تعیین عمق و تعداد 234 سازوکار کانونی برای این رخدادها محاسبه شد. در این کار، همه داده‌های موجود برای بررسی همبستگی گسله‌های فعال شناخته شده با لرزه‌خیزی و سازوکارهای آن‌ها، یافتن گسله‌های جدید احتمالی و برآورد سازوکار گسله‌های فعال در منطقه استفاده شده تا مدل کینماتیکی تغییرشکل در منطقه بهبود داده شود. نتایج نشان می‌دهد مرزهای اصلی تکتونیکی تعریف شده در شمال­غرب ایران و شرق ترکیه و سازوکارهای آنها تا حد زیادی معتبر است. اغلب لرزه­خیزی در مرز بلوک­ها متمرکز شده اما در بخشی از بلوک‌های وان و شمال‌غرب ایران لرزه­خیزی درون بلوک نیز کشیده شده است. بیشترین لرزه­خیزی بر روی گسله شمال تبریز و ادامه آن به سمت سامانه‌های گسلی گلاتو-سیاه­چشمه-خوی و چالدران متمرکز شده بطوریکه فعالیت لرزه‌ای، بیشتر بخش­های این گسله‌ها را در طول زمان ثبت دستگاهی فراگرفته است. نتایج ما روند لرزه­خیزی متمرکزی از زاگرس به سوی سلماس با سازوکار کششی را نشان می­دهد. افزون بر این، روند لرزه‌خیزی دیگری با سازوکار راستالغز راست‌بر نیز دیده می­شود که از پایانه سامانه گسلی اصلی جوان زاگرس شروع شده و به جنوب شرق آناتولی ختم می­شود. الگوی لرزه‌خیزی در خوی، هندسه و سازوکار گسلی پیچیده‌تر از نقشه‌های ساده گسلی موجود را پیشنهاد می‌کند. همچنین سازوکار راستالغز راست‌بر در مرز تالش و خزرجنوبی جهت تایید مدل‌های تکتونیکی قبلی مشاهده نشد و نتایج مکان­یابی مجدد، لرزه‌خیزی بر روی گسله جنوب بسکله و گسله مراغه را نشان نمی‌دهد. یک روند شما‌ل‌غربی-‌جنوب‌شرقی از زلزله‌های نیمه عمیق راستالغز با جزء نرمال، زیرراندگی صفحه حوضه خزر جنوبی به زیر کورا را پیشنهاد می‌کند.