مقایسه تنش لرزه‌ای در پهنه های زاگرس جنوبی و مکران

نویسندگان

1 استادیار، پژوهشکده زلزله‌شناسی، پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد، پژوهشکده زلزله‌شناسی، پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران

doi
10.30499/ijg.2025.503904.1668
چکیده

ادامه فرورانش در دو پهنه زاگرس جنوبی در جنوب ایران و پهنه مکران در جنوب‌شرق ایران موجب گردیده که منطقه از خطر پذیری لرزه‌ای بالایی برخوردار باشد. یکی از راهکارهای مهم به‌منظور تشریح نوع گسلش و تفسیر محورهای اصلی تنش در لرزه‌زمین‌ساخت، وارون‌سازی تنش است. فعالیت لرزه‌ای پهنه مکران و بخش مرزی پهنه‌های مکران و زاگرس در چند نقطه تمرکز بالاتری را نشان می‌دهد که رفتار پیچیده گسل‌ها و تعامل بین سامانه‌های گسلی عامل ایجاد این وضعیت است. بخش دیگر زمین‌لرزه‌ها در محل اتصال سامانه گسلی مرکز مکران و بین دو گودال جازموریان و ماشکل (Mashkel) به‌ترتیب در ایران و پاکستان رخ داده است. این وضعیت نشان دهنده پیچیدگی ساختاری در محل اتصال گسل‌های زمین درز سیستان با راندگی‌های مکران  است. توزیع تنش بیشینه در پهنه زمین‌ساختی مکران دارای رفتار غیریکنواخت در بازه 48 تا 137 است. بر اساس نتایج به دست آمده از حل وارون زمین‌لرزه‌ها، مقادیر میانگین آزیموت تنش بیشینه در زاگرس و پهنه های کمربند چین خورده زاگرس (MMF)، کمربند راندگی همپوشان (IMBZ) و کمربند پیشانی زاگرس (SFB)  به ترتیب برابر با 137، 146 و 19 درجه است. جهت‌گیری تنش در پهنه زاگرس جنوبی و در لایه‌های رسوبی و پی‌سنگی کاملاً از هم متمایز است. نتایج تحلیل تنش و حل وارون سازوکار کانونی در کمربند راندگی همپوشان  (IMBZ) به‌دلیل لرزه‌خیزی پایین نتایج غیرمتمرکز را نشان می‌دهد. محور تنش بیشینه در این زیر پهنه دارای راستای شمال باختری و تقریباً افقی است. در مقابل کمربند پیشانی زاگرس (SFB) با محور تنش بیشینه شمال- شمال خاور و تقریباً افقی نتایج متمرکزی را نشان می‌دهد. در حالی‌که کمربند چین خورده زاگرس (MMF) با محور تنش بیشینه شمال- شمال باختر و تقریباً افقی با جهت‌گیری همگرایی عهد حاضر بین صفحات آفریقایی- عربی و اوراسیا ناهمگن ظاهر شده است.